Odvažna, znatiželjna, a prije svega posvećena sticanju novih znanja, Maša Kilibarda je u gradu pod Trebjesom sanjala velike snove. Snove koje bi se malo ko usudio i da izgovori naglas, a ne da i predano radi na ostvarenju istih. Snovi koji će je odvesti do američke svemirske agencije - NASA.

Ustupljena fotografija; Foto: privatna arhiva

Piše: Marija Bojović

Ali, krenimo redom.

Rješavajući tokom osnovne škole zadatke iz fizike, Maša je posebno uživala, i već tada znala da će baš ta prirodna nauka biti njen životni poziv, sa posebnim akcentom na astronomiju.

Dok su njeni brojni vršnjaci pretežno voljeli da gledaju crtane filmove, naša sagovornica je imala svoj omiljeni dokumentarni program – kao što je Univerzum Karla Segana, serija, gdje je na način prilagođen djeci prezentovana nauka kao takva.

„Astronomija, kao i nauka generalno, me zanimala još od djetinjstva. U osnovnoj školi omiljeni televizijski program su mi bile dokumentarne serije kao što je Univerzum Karla Segana, gdje je nauka prezentovana na način shvatljiv djeci. Od prirodnih nauka mi je uvijek najbliža i najrazumljivija bila fizika, vjerovatno zbog njene mogućnosti da naučno opiše procese sa kojima sam se susretala u svakodnevnom životu. Odluku da upišem studije fizike donijela sam već u osmom razredu osnovne škole, a u devetom razredu sam odlučila da se posvetim astrofizici zbog velike ljubavi prema istraživanju svemira. San mi je bio da se bavim istraživačkim radom, i da doprinesem našem razumijevanju fizičkih procesa van naše planete“, otkriva Maša na početku razgovora za portal Kolektiv.me.

Ustupljena fotografija; Foto: privatna arhiva

NIKŠIĆANKA ČIJE ZNANJE „RUŠI“ SVE GRANICE

Nakon završene osnovne škole, naša sagovornica je upisala Gimnaziju „Stojan Cerović“, koju je takođe završila sa odličnim uspjehom.

Uprkos brojnim školskim obavezama, Maša je nastojala da pohađa i mnoge edukativne programe, i time, kako ističe, aktivno doprinosi svojoj zajednici.

Upravo iz tog razloga se prijavila na Access program engleskog jezika.

Riječ je o programu koji je implementiran od strane Udruženja nastavnika engleskog jezika ELTAM, a finansira ga američki Stejt Dipartment. U sklopu pomenutog programa, pružila joj se prilika da upozna brojne američke državljane koji žive i rade u Crnoj Gori, da unaprijedi svoje znanje engleskog jezika, ali i da ostvari kontakt sa Education USA kancelarijom u Američkom uglu u Podgorici.

Sve je to vodilo ka ostvarenju još jednog cilja, a to je apliciranje na jednom od američkih koledža.

“Upravo zahvaljujući Access programu sam odlučila da se pridružim Competitive College Club-u Education USA, gdje mi je pružena neizmjerna podrška prilikom apliciranja na univerzitete u Americi. I pored odličnog uspjeha u školi i mog stalnog angažmana u velikom broju vannastavnih aktivnosti, mjesto na fakultetu u Americi je bilo jako teško dobiti zbog finansijskog stanja moje porodice. Školarina na američkim univerzitetima je jako skupa, a stipendije za strane državljane su dosta rijetke, zbog čega nijesam očekivala da ću biti primljena. Uz malo sreće i mnogo truda i rada sam ipak uspjela da dobijem mjesto na jednom od fakulteta na koje sam aplicirala, a koji je sasvim slučajno bio moj prvi izbor”.

Ustupljena fotografija; Foto: privatna arhiva

Mašin prvi izbor je bio Haverford koledž, koji je smješten blizu Filadelfije u Pensilvaniji.

Riječ je o obrazovnoj instituciji, koja je osnovana davne 1833. godine, i obuhvata kampus od oko 200 hektara. Studentima je na raspolaganju vrhunsko akademsko obrazovanje koje mogu da steknu, uz priliku da razviju sopstveni naučni rad.

U tu svrhu, na raspolaganju su im između ostalog laboratorije, kojima mogu da pristupe 24 sata dnevno.

Tako je i Nikšićanku njeno znanje odvelo u ovu američku državu sa preko 13 miliona stanovnika, gdje studira, kako je i sanjala, astronomiju i fiziku.

Kako ističe za portal Kolektiv, u toku semestra, dani su joj ispunjeni raznim obavezama.

Tako se pored predavanja, učenja i naučno-istraživačkog rada, trudi da bude aktivan član svog fakulteta i odsjeka za fiziku i astronomiju.

“Zbog toga radim kao asistent u nastavi za fiziku i astronomiju, tutor fizike, astronomije i matematike, kao i jedna od predsjednica studentske organizacije za rodne manjine u fizici i astronomiji. Kao ženi u nauci koja dolazi iz jedne jako male zemlje, izuzetno mi je važno da pružim podršku mlađim studentima sličnim meni, i da donekle olakšam njihove studije. Takođe sam dosta angažovana u organizacijama internacionalnih studenata, kroz koje sam stekla veliki broj bliskih prijatelja koji dolaze iz svih krajeva svijeta. Premda imam mnogo obaveza, trudim se da nađem vremena i za odmor i zabavu, a posebno volim da posjećujem parkove, muzeje i galerije, kojih na moju sreću na istočnoj obali Amerike ima pregršt. Rekla bih da je najveći izazov školovanja u inostranstvu upotreba engleskog jezika na jako naprednom nivou, što uključuje upotrebu mnogih termina sa kojima se u svom ranijem školovanju nijesam susretala. Na moju sreću, moj fakultet pruža ogromnu podršku studentima, uz koju ni jedan problem nije nepremostiv”, ističe Maša za naš portal.

Ustupljena fotografija; Foto: privatna arhiva

ŽENA U NAUCI

Ono po čemu je Amerika specifična je što tamo postoje dvije vrste fakulteta na kojima se mogu završiti osnovne studije – univerziteti i koledži.

Maša nam objašnjava da su univerziteti organizovani slično onima u ostatku svijeta, dok su koledži specifični po tome što na njima nema studenata master i doktorskih studija.

Cilj ovakvog sistema je, ističe, pružanje mogućnosti studentima osnovnih studija da bliže sarađuju sa svojim profesorima i da već na početku studija postanu aktivni članovi akademske zajednice.

“Baš iz ovog razloga mi se odmah ukazala prilika ne samo da se bavim naučnim radom, već i da na drugoj godini radim kao asistent i ocjenjivač za predmete koje sam uspješno položila na prvoj godini. Osnovna svrha mog posla jesu konsultacije sa studentima svake nedjelje, gdje im pomažem da savladaju pređeno gradivo i riješe zadatke vezane za oblast fizike o kojoj uče. Jako važan aspekt ovog posla jeste to što studenti imaju mnogo veću slobodu da o svojim problemima govore sa mnom nego sa svojim profesorima, nakon čega ja usko sarađujem sa profesorima na našem odsjeku na unaprjeđenju iskustava studenata. Premda ovaj posao iziskuje veliku odgovornost, ja uživam u podučavanju i saradnji sa drugim studentima, a posebno se trudim da pružim podršku onim studentima koji imaju poteškoće u savladavanju gradiva zbog nedostatka prethodnog iskustva ili jezičke barijere”. 

Ustupljena fotografija; Foto: privatna arhiva

NAUČNO PROGRAMIRANJE KAO POSEBNO POLJE INTERESOVANJA

Važno polje Mašinog interesovanja je naučno programiranje.

Tako se najveći dio njenog njenog naučnog rada odnosi upravo na kompjutersku analizu podataka prikupljenih teleskopima širom svijeta, i kasniju upotrebu tih podataka za konstrukciju modela kojima možemo opisati ponašanje svemirskih objekata, koji nas neprestano intrigiraju.

Trenutno se bavi proučavanjem galaksija koje se nalaze izvan naše galaksije, ali koje su joj veoma blizu.

“Moderna nauka generalno, pa samim tim i astrofizika, je zavisna od upotrebe kompjuterskih programa za prikupljanje i analizu velike količine podataka stečenih eksperimentalnim putem. U posljednjih par decenija naučno programiranje je otišlo i korak dalje, dajući nam mogućnost da stvorimo detaljne kompjuterske simulacije i modele događaja koje ne možemo da proučavamo eksperimentalno. Najveći dio mog naučnog rada se odnosi upravo na kompjutersku analizu podataka prikupljenih teleskopima širom svijeta, i kasniju upotrebu tih podataka za konstrukciju modela kojima možemo opisati ponašanje svemirskih objekata. Baš iz tog razloga sam se opredijelila za usavršavanje u oblasti naučnog programiranja, tj. korišćenje kompjuterskih programa u prirodnim naukama. Što se tiče mog naučnog rada, trenutno se bavim proučavanjem galaksija koje se nalaze izvan (ali veoma blizu!) naše galaksije. Posebno me interesuje ponašanje elemenata u gasovitom stanju u ovim galaksijama, kao i kako se u ovim gasovima stvaraju različite strukture (npr. one koje podsjećaju na spirale). Na svom fakultetu sam dio grupe ekstragalaktičke astronomije profesorke Karen Masters, zahvaljujući kojoj sam dobila priliku da započnem svoju naučnu karijeru već nakon prve godine studija. Ovaj rad sam prezentovala i na nekoliko naučnih konferencija i simpozijuma, uključujući konferenciju Američke Astronomske Zajednice (ovdje pogledajte elektronski poster)”, objašnjava Maša za portal Kolektiv.me.

Ustupljena fotografija; Foto: privatna arhiva

EKSKLUZIVAN PRISTUP PODACIMA SA TELESKOPA DŽEJMS VEB

Ovog ljeta, pred našom sagovornicom je još jedna sjajna prilika, koju uspiju da dobiju samo oni koji se svojim znanjem posebno istaknu.

Naime, ona će raditi na Univerzitetu Nortvestern u Ilionisu, i to rame uz rame sa svjetski priznatim naučnicima, a istraživaće gasovite regije u obližnjim galaksijama u kojima se formiraju zvijezde.

Posebno je raduje činjenica što ima ekskluzivan pristup podacima sa NASA-inog svemirskog teleskopa Džejms Veb, koji je u orbitu lansiran prije samo dvije godine.

Sve to će joj donijeti novo znanje i iskustvo, koje je od neprocjenjivog značaja za njen budući istraživački rad i naučnu karijeru.

“Na američkim visokoobrazovnim institucijama ogroman akcenat se stavlja na profesionalno usavršavanje i praktičnu primjenu znanja. Od studenata se očekuje da pauze između semestara koriste produktivno, stičući poslovno iskustvo i radeći na svojoj karijeri. Upravo iz tog razloga postoji veliki broj programa, čiji je cilj da pruže priliku zainteresovanim studentima osnovih studija da se oprobaju u naučnom radu, i steknu vještine neophodne za njihov budući profesionalni angažman. Kako mnogi studenti žele da budu dio ovih programa, dosta je teško osigurati mjesto na jednom od njih, što ih čini još prestižnijim. Uz ogromnu podršku profesora na mom odsjeku, odlučila sam da ljeto provedem van svog fakulteta i steknem iskustva koja mi na mom fakultetu nijesu dostupna. Nakon što sam primljena na nekoliko programa, opredijelila sam se za CIERA program Univerziteta Nortvestern ne samo zbog znanja koje ću steći, već i zbog prilike da radim u velikom istraživačkom centru sa velikim brojem naučnika. Ovog ljeta radim sa profesorkom Alison Strom i njenim postdoktorantom dr Noom Rodžersom, a predmet mog istraživanja su gasovite regije u obližnjim galaksijama u kojima se formiraju zvijezde. Ono što me posebno raduje jeste to što imam ekskluzivan pristup podacima sa NASA-inog JWST (Džejms Veb svemirskog teleskopa). Podaci sa kojima radim su prikupljeni nedavno, te sam ja jedna od prvih koja im ima pristup, što je zaista nevjerovatno iskustvo”.

Od svog rodnog grada Nikšića, do dalekog američkog kontinenta, put za Mašu nije bio nimalo lak.

Trud i odricanje, odveli su je na drugi kraj svijeta, gdje se osjeća kao svoj na svome, dok svojim radom doprinosi nauci na svjetskom nivou, i to na toliko mnogo načina.

Pred Mašom je treća godina studija, koja je, kako naglašava na velikom broju američkih koledža dosta važna, jer baš na ovoj godini većina studenata dobija priliku da se bliže usavrši i sluša predmete koji su usko vezani za oblasti njihovog interesovanja.

Želi da nastavi naučno-istraživački rad, prezentuje svoj prethodni rad na astronomskim konferencija i započne pripreme za pisanje svog diplomskog rada.

Nakon završetka osnovnih studija voljela bi da nastavi školovanje u inostranstvu, na master i doktorskim studijama.

A, da li u Crnoj Gori ima prostora da se oblastima koje Maša istražuje posveti veća pažnja, i samim tim motivišu i druge djevojčicu da krenu putem nauke?

“Što se tiče Crne Gore, mislim da je ljepota astronomije kao nauke to što je veliki dio astronomskih podataka javno dostupan, što znači da svako sa pristupom internetu i znanjem programiranja i engleskog jezika može da se oproba u analizi podataka, ma gdje u svijetu se nalazio. Nešto čime se lično bavim jeste i citizen science, tj. programi koji pružaju mogućnost ljudima koji nijesu naučnici da na veoma jednostavan i interaktivan način učestvuju u klasifikaciji naučnih podataka i pomognu naučnicima širom svijeta (preporučila bih svima da pogledaju sajt Zooniverse, posebno projekat Galaxy Zoo čije podatke koristim u svom naučnom radu). Astronomija danas počiva na velikim međunarodnim kolaboracijama, čiji bi dio uz adekvatnu finansijsku podršku mogla postati i Crna Gora. Mislim da postoji veliki broj resursa kojima mladi ljudi mogu da pristupe potpuno besplatno i samim tim prošire svoje znanje. Rekla bih da iako su mladi u Crnoj Gori zainteresovani za nauku, nažalost često bivaju obeshrabreni od strane svoje sredine jer mi i dalje nauku shvatamo kao nešto čime se bave rijetki u bogatijim zemljama. Nadam se da će moje iskustvo poslužiti kao inspiracija i podstrek svima zainteresovanim za nauku, a naročito djevojčicama”, zaključila je Maša Kilibarda za portal Kolektiv.me.