Ministarstvo evropskih poslova(MEP) , kroz projekat EU4ME, u saradnji sa Ministarstvom kulture i medija(MKM), organizovalo je panel diskusiju o Poglavlju 10 – Informatičko društvo i mediji, pod nazivom „Digitalno. Kritički. Odgovorno: Izazovi i rješenja za siguran online svijet“.

Foto: Ministarstvo evropskih poslova

Diskusija je, kako je saopšteno iz MEP, bila usmjerena na razmatranje ključnih izazova u procesu digitalne tranzicije Crne Gore u kontekstu evropskih integracija – posebno u oblastima kao što su regulacija digitalnog prostora, borba protiv dezinformacija, upotreba vještačke inteligencije, sajber bezbjednost i zaštita korisnika.

U uvodnom izlaganju, glavni pregovarač sa Evropskom unijom Predrag Zenović, istakao je značaj digitalne pismenosti i vještina za uspješno prilagođavanje savremenim tokovima u okviru evropskih integracija.

„Poglavlje 10 obuhvata i digitalno društvo i medije, važno je da razvijamo kapacitete kako bismo bili digitalno spremni za sve ono što je Evropska unija predvidjela svojim digitalnim kompasom sa ciljem da do 2030. godine budemo digitalno spremni za vrijeme i izazove u kojima živimo“, rekao je Zenović.

Ružica Mišković, šefica pregovaračke radne grupe za ovo poglavlje, naglasila je da se Crna Gora suočava sa velikim obavezama u pogledu usklađivanja s evropskim zakonodavstvom.

„Ovo je jedno od najdinamičnijih i najzahtjevnijih poglavlja zbog brzine tehnološkog napretka. Pred nama su obaveze koje se tiču zakonodavnog usklađivanja, ali i konkretnih aktivnosti koje zahtijevaju aktivan, efikasan i posvećen pristup",  naglasila je Mišković.

Sunčica Bakić iz Agencije za audio-vizuelne medijske usluge ukazala je da, iako je Crna Gora formalno uskladila ključne medijske zakone sa evropskim direktivama, implementacija ostaje glavni izazov.

„Usklađivanje sa evropskom regulativom je važno, ali moramo se baviti i specifičnim domaćim izazovima koji nisu prepoznati u drugim zemljama EU. Bez rješavanja tih problema, evropski principi neće moći biti u potpunosti primijenjeni kod nas,“ istakla je Bakić.

U tom kontekstu važna je i primjena Uredbe o digitalnim uslugama (DSA) kao i šireg okvira digitalne regulacije, što je po ocjeni profesorice Sandra Bašič – Hrvatin sa Fakulteta za humanističke studije Univerziteta Primorska, veoma složen proces.

„Ovo je tehnički zahtjevna regulativa koja podrazumijeva koordinaciju svih državnih institucija i politički konsenzus. Govorimo o sistemu koji istovremeno uključuje samoregulaciju, koregulaciju i regulaciju. Ako želimo da adresiramo probleme poput dezinformacija, manipulacija, lažnih profila i uticaja vještačke inteligencije na političke procese – potrebna nam je usklađena, efikasna regulacija u skladu sa evropskim pravilima, “ objasnila je Bašič-Hrvatin.

Zato je važno, kako je istakla Snežana Nikčević iz NVO 35 mm, i da građani imaju svijest o digitalnim pravima.

„Ključno je da svaki korisnik zna kakve digitalne tragove ostavlja, ko ih prikuplja, kako može biti targetiran i kako mu se mišljenje može oblikovati. Danas tradicionalni mediji primarno ne oblikuju javno mijenje – algoritmi i digitalne platforme preuzeli su tu ulogu,“ rekla je Nikčević.

Iako je poštovanje pravila izuzetno važno, Andreja Mihailović iz organizacije Women4Cyber, istakla je značaj fleksibilnog zakonodavnog pristupa u brzo mijenjajućem digitalnom okruženju.

„Pravila stvaraju povjerenje, a povjerenje omogućava održiv tehnološki napredak. Međutim, prenormiranost može biti kontraproduktivna, naročito u oblastima kao što su generativni AI modeli. Evropski zakon o vještačkoj inteligenciji je prepoznao potrebu za sukcesivnom primjenom i konstantnim ažuriranjem,“ rekla je Mihailović.

Nada Rakočević, sekretarka Odbora ICT udruženja pri Privrednoj komori Crne Gore, ukazala je na slabosti u digitalnoj transformaciji privrede.

„Nivo digitalne trasformacije privrede nije na zavidnom nivou, pa se propušta prilika za uspješnije poslovanje na globalnom tržištu. Potrebno je sistemsko jačanje digitalnih kompetencija, počev od obrazovanja u najranijoj fazi, kako bismo izgradili generacije spremne za digitalno poslovno okruženje,“ objasnila je Rakočević.

Diskusija je održana u okviru kampanje „28do28“, čiji je cilj približavanje građanima koristi od članstva u EU i zatvaranja pregovaračkih poglavlja.