Zavisnosti – bilo da se radi o alkoholu, duvanu, drogama ili kockanju – pogađaju stotine miliona ljudi širom svijeta i predstavljaju jedan od najvećih javnozdravstvenih izazova našeg vremena.

Foto: Ilustracija, Pixabay

Njihov uticaj ne ogleda se samo u narušenom zdravlju pojedinaca, već i u dubokim ekonomskim, socijalnim i porodičnim posljedicama koje ostavljaju iza sebe.

Prema podacima Svjetske zdravstvene organizacije (WHO), bolesti zavisnosti su među vodećim uzrocima prerane smrti i invaliditeta na globalnom nivou.

Procjenjuje se da oko 2.2 % svjetske populacije, što je više od 164 miliona ljudi, pati od nekog oblika poremećaja povezanog sa zloupotrebom psihoaktivnih supstanci – uključujući alkohol, duvan, opijate, stimulanse i druge droge.

Posebno je alarmantna činjenica da alkohol godišnje uzrokuje oko 3.3 miliona smrtnih slučajeva, što čini približno 5.9 % svih globalnih smrti. Duvan, iako zakonski dozvoljena supstanca, uzima još veći danak – svake godine više od 8 miliona ljudi umire zbog posljedica pušenja, uključujući i više od 1 milion nepušača izloženih pasivnom pušenju.

Kada je riječ o psihoaktivnim drogama, brojke su podjednako zabrinjavajuće.

Procjenjuje se da ih koristi oko 296 miliona ljudi širom svijeta, dok više od 36 miliona osoba već pokazuje ozbiljne obrasce zavisničkog ponašanja, s potrebom za stručnom intervencijom i rehabilitacijom. Ove supstance nerijetko dovode do razvoja mentalnih poremećaja, hroničnih bolesti i smrti, a veliki broj korisnika završava na marginama društva.

Foto: Ilustracija, Pixabay

Odgovornost nije samo na pojedincu

Svjetska zdravstvena organizacija i druge međunarodne zdravstvene institucije već godinama naglašavaju da borba protiv zavisnosti mora biti sistemska, a ne isključivo lična. Kampanje koje poručuju “pij odgovorno” nisu dovoljne – jer teret problema prebacuju isključivo na pojedinca, ignorišući širi kontekst dostupnosti, marketinga i društvenog okruženja.

Svjetska zdravstvena organizacija između ostalog preporučuje da svaka država usvoji strategije koje uključuju:

- Zabranu oglašavanja supstanci, posebno prema mladima

- Uvođenje ograničenja pristupa (npr. registracija, provjera godina,...)

- Obavezne mehanizme samokontrole i isključenja iz sistema kockanja

- Razvoj i dostupnost psihološke i medicinske pomoći