U 2023. godini globalni morski toplotni talasi bili su najveći i najintenzivniji otkako se vode mjerenja, otkriva nova studija.

Foto: Ilustracija/Pixabay.com 

Istraživači smatraju da su ove ekstremne pojave uzrokovane klimatskim promjenama i da možda ukazuju na prelomnu tačku u klimatskom sistemu.

Globalni morski toplotni talasi (MTT) su produženi periodi neočekivano visokih temperatura okeana. Ovi topli periodi mogu ozbiljno ugroziti morske ekosisteme, na primjer, izazivajući izbjeljivanje korala i masovna uginuća morskih organizama, kao i ekonomske probleme zbog poremećaja u ribarstvu i akvakulturi.

Iako je opšteprihvaćeno da čovjekov uticaj na klimatske promjene čini MTT sve razornijim, malo se zna o okeanskim dinamikama koje stoje iza ove pojave.

„Morski toplotni talasi su se pojavili kao jedna od najozbiljnijih pretnji morskim ekosistemima“, izjavio je Rajan Volter, naučnik specijalizovan za mora sa Politehničkog univerziteta Kalifornije koji nije učestvovao u studiji, za Lajv sajens (Live Science).

Klimatska prelomna tačka?

U studiji objavljenoj 24. jula u časopisu Sajens (Science), istraživači su koristili satelitska osmatranja i podatke o cirkulaciji okeana da procijene MTT tokom 2023. godine. Utvrđeno je da je ta godina postavila nove rekorde po temperaturama, trajanju i geografskom obimu – neki podaci se prate od 1950-ih – pri čemu su ovi događaji trajali četiri puta duže od istorijskog prosjeka i pokrivali čak 96 odsto svjetskih okeana.

Najintenzivnije zagrijevanje dogodilo se u severnom Atlantiku, tropskom Pacifiku, južnom Pacifiku i sjevernom Pacifiku, što je činilo 90 odsto neočekivanog zagrijevanja okeana u 2023. godini. Morski toplotni talas u sjevernom Atlantiku trajao je 525 dana, a onaj u jugozapadnom Pacifiku oborio je rekorde po obimu i dužini trajanja.

Naučnici su identifikovali nekoliko uzroka ekstremnih MTT, uključujući porast solarnog zračenja usjled smanjene oblačnosti, oslabljene vjetrove i promjene u okeanskim strujama.

Sugerišu da MTT iz 2023. možda ukazuju na suštinsku promjenu u okeanskoj dinamici – što bi mogli biti rani znaci klimatske prelomne tačke. Iako ne postoji jedna definicija za „prelomnu tačku“, većina istraživača tim terminom označava prag nakon kojeg su neki efekti klimatskih promjena nepovratni.

"Još uvijek nije izvesno da li su okeani dostigli tu kritičnu tačku. „Prelomne tačke je teško kvantifikovati. Pošto okean i atmosfera sadrže brojne povratne petlje, ako promijenite jednu stvar, ona utiče na drugu, pa je teško precizno predvidjeti gdje se takve tačke nalaze“, rekao je Volter.

Drugi faktori su takođe mogli uticati na rekordne morske talase u 2023. godini. Veliki El Ninjo događaj – klimatski ciklus u kome su vode istočnog Pacifika toplije nego inače – tokom ljeta te godine značio je da je „mnogo toplote oslobođeno iz dubljih djelova okeana u atmosferu, što je dodatno podstaklo talase o kojima autori pišu“, izjavio je Majkl Makfejden, vodeći naučnik američke Nacionalne okeanografske i atmosferske administracije, koji nije bio uključen u studiju. Na primjer, u tropskom istočnom Pacifiku, temperaturne anomalije dostigle su 1,6 stepeni Celzijusa na početku El Ninja, pokazala je nova analiza.

Makfejden se slaže da je 2023. bila izuzetna godina za MTT i druge klimatske ekstreme, ali ne smatra da je 2023. bila prelomna tačka. Iako su ekstremni temperaturni događaji sve učestaliji zbog klimatskih promjena, prirodna varijabilnost povezana sa El Ninjom takođe utiče na mjerenja iz godine u godinu.

Morski ekosistemi i ljudska egzistencija

Bez obzira na to da li je 2023. predstavljala prelomnu tačku, ekstremni MTT širom svijeta ukazali su na ranjivost morskih ekosistema i ljudskih zajednica koje od njih zavise.

„MTT ne utiču samo na osnovne ekosisteme kao što su šume algi, morske trave i koralni grebeni, koji pružaju brojne usluge i podržavaju druge vrste, već imaju i ekonomske posledice“, ističe Volter.

Ovi ekstremni događaji mogu dovesti i do širenja staništa određenih vrsta – što potencijalno dodatno destabilizuje već ugrožene ekosisteme. Toplije vode kod obala Kalifornije, na primjer, privukle su otrovne morske zmije sa ekvatora. „Ove zmije, koje inače žive u ekvatorijalnom Pacifiku, mogu pratiti tople vode sve do južne, pa čak i centralne Kalifornije“, kaže Volter.

Ovo neće biti poslednji ovakvi MTT. „Ono što vidite je posljedica klimatskih promjena. Tek ćemo gledati još ekstremnije temperature u okeanu i atmosferi“, zaključuje Makfejden.