Centar za građansko obrazovanje (CGO) uputio je danas Ženskom klubu Skupštine Crne Gore inicijativu za amandmansko djelovanje radi preusmjeravanja dijela budžetskih sredstava planiranih za Crnogorsku akademiju nauka i umjetnosti (CANU) Predlogom zakona o budžetu za 2026. godinu.

Foto: CGO

“Ova inicijativa konkretno adresira izostanak vidljivih rezultata rada CANU, brojne kontroverze, kao i kontinuirano zanemarivanje principa rodne ravnopravnosti, uprkos stalnom uvećanju budžeta. Zbog toga je CGO 19. decembra 2025. svim poslaničkim klubovima već dostavio inicijativu za smanjenje budžeta CANU”, navodi se u saopštenju koje potpisuje Sara Čabarkapa, koordinatorka programa Aktivno građanstvo.

Kako se dodaje u ssaopštenju, prema Predlogu zakona o budžetu za 2026. godinu, za CANU je planirano 3.131.196,18 eura, što je najveće izdvajanje do sada – devet odsto više u odnosu na 2025. godinu i čak 135 odsto više u poređenju sa 2021. godinom.

“Ulaganje u nauku i inovacije je nesporno važno, posebno u maloj državi poput Crne Gore. Međutim, kontinuirana povećanja budžeta CANU nijesu praćena odgovarajućim rezultatima, javnim angažmanom niti prepoznatljivom vidljivošću njenog rada. Zbog toga je neophodno preispitati opravdanost ovakvih izdvajanja i budžet uskladiti sa stvarnim učincima”, ocjenjuju u CGO.

CGO je predložio Ženskom klubu da se budžet CANU za 2026. godinu umanji za ukupno 1.500.000 eura.

“Od toga bi 500.000 eura bilo preusmjereno Ministarstvu prosvjete, nauke i inovacija, kao podrška mladim naučnicima i naučnicama za istraživačke projekte, stručno usavršavanje i opremanje laboratorija, čime bi se otvorile realne prilike za mlade talente, koje trenutno izostaju u okviru djelovanja CANU, naročito imajući u vidu izrazitu zatvorenost CANU prema ženama. Preostalih 1.000.000 eura bilo bi preusmjereno Ministarstvu socijalnog staranja, brige o porodici i demografije, radi uspostavljanja zasebne budžetske linije podrške samohranim roditeljima, posebno u oblasti obrazovanja i usavršavanja njihove djece”, saopštili su iz CGO.

Kako su naveli, prema podacima UNDP-a, žene u Crnoj Gori tokom svog životnog vijeka neće dostići punu rodnu ravnopravnost.

“Posebno ranjivu grupu čine samohrani roditelji, prvenstveno samohrane majke, zbog niskih alimentacija i čestog neizvršavanja obaveza drugog roditelja. Podaci Monstata iz 2025. godine pokazuju da u Crnoj Gori postoji 16.791 samohrani roditelj čija su djeca mlađa od 25 godina, dok je prema Popisu iz 2023. godine evidentirano 12.961 samohranih majki, odnosno 77,18 odsto. U odnosu na 2011. godinu, njihov broj je povećan za 1.624, odnosno 14,32 odsto”, rekli su iz CGO.

Dalje navode da su ranije napori Ženskog kluba rezultirali i osnivanjem Alimentacionog fonda, što predstavlja važan iskorak u zaštiti ove grupe.

“Predložena preusmjerenja su prilika da se podrška samohranim roditeljima dodatno ojača, ali i da se ulaže u mlade naučnike i naučnice na kojima počiva budući razvoj društva. CGO smatra da sredstva poreskih obveznika moraju biti trošena racionalno, transparentno i u skladu sa javnim interesom. Ulaganje u instituciju koja ne pokazuje dovoljnu odgovornost prema javnim sredstvima, dok brojni društveni problemi ostaju nedovoljno adresirani, ne može se smatrati opravdanim. Predložena budžetska usmjerenja mogu istovremeno doprinijeti jačanju socijalne sigurnosti i razvoju naučnog potencijala Crne Gore”, zaključili su iz CGO.