Odluka Demokratske partije socijalista (DPS) da podrži budžet Budve kojim je predviđena donacija od milion eura Srpskoj pravoslavnoj crkvi (SPC) za izgradnju hrama u toj opštini, ne predstavlja zaokret u odnosu DPS-a prema SPC-u, već uvažavanje stanovnika Budve koji duhovno pripadaju toj crkvi.

Foto: Skupština Crne Gore/ M.Matković

To je “Vijestima” kazao juče poslanik i potpredsjednik DPS-a, Ivan Vuković.

On je, krajem prošle sedmice, napisao na mreži “Iks” da postoje “dobri razlozi” zbog kojih smatra da je odluka njegove stranke da krajem prošle godine podrži budžet Budve za 2026. bila politički ispravna, iako teška. Na pitanje redakcije koji su to “dobri razlozi” zbog kojih misli da je posrijedi valjan potez, Vuković je odgovorio da je izbjegnut pad budvanske vlasti – koju DPS čini s listom Nikole Jovanovića, Evropskim savezom i Građanskim pokretom URA – i da je na taj način sačuvana na samo politička stabilnost u primorskoj opštini, već i, kako tvrdi, šansa da se promijeni struktura političke scene i na državnom nivou.

“Od čega, po mom sudu, zavisi i evropska budućnost Crne Gore. To su razlozi zbog kojih smatram da je, iako teška za nas kao najveće kritičare društveno-političkog djelovanja SPC-a u Crnoj Gori, navedena odluka politički ispravna”, ocijenio je on.

Govoreći o budvanskoj vladajućoj koaliciji, formiranoj prije skoro godinu, Vuković je rekao da se tom prilikom dogodilo nešto što je mnogima u Crnoj Gori djelovalo nemoguće – savez DPS-a i Evropskog saveza s izrazito prosrpski orijentisanom političkom grupacijom.

Navodi da je, “uz kvalitetan program koji garantuje intenzivan razvoj” Budve, DPS odlučio da postane dio tog aranžmana i zbog, prema njegovim riječima, jasno iskazane lojalnosti pokreta na čijem je čelu Jovanović državi Crnoj Gori. To, kaže Vuković, čini suštinsku razliku između tog političkog subjekta (lista Jovanovića) i ostalih partija iz istog identitetskog korpusa, koje su, tvrdi, “bez izuzetka pod direktnom kontrolom zvaničnog Beograda i koje, nerijetko i neskriveno, rade u interesu susjedne države”.

“Zato je, svjestan do koje mjere to ugrožava njegove političke pozicije u našoj državi, predsjednik Srbije Aleksandar Vučić svojevremeno obećavao da će lično ‘rešiti’ situaciju u Budvi. Zato su, tragom njegovih političkih instrukcija, partijsko-kriminalne strukture bliske nekadašnjem DF-u (Demokratski front) činile sve što je bilo u njihovoj moći, uključujući i fizičke napade na g. Jovanovića, kako bi spriječile njegovu koaliciju s tradicionalnim suverenističkim partijama”, saopštio je Vuković redakciji, tvrdeći i da su zato, u susret odluci o budžetu Budve, “kloaka mediji u Crnoj Gori pod kontrolom Bezbjednosno-informativne agencije (BIA) Srbije tako euforično najavljivali pad lokalne vlasti”.

Važna su vjerska osjećanja

To što je DPS podržao budžet primorske opštine kojim je predviđena donacija za SPC, za neke analitičare je korak najjače opozicione stranke ka ublažavanju njenog odnosa prema toj organizaciji.

Za vrijeme trodecenijske vladavine, DPS i njegov bivši dugogodišnji lider Milo Đukanović imali su veoma dobre odnose sa SPC, ali je usvajanje Zakona o slobodi vjeroispovijesti krajem 2019, čiji je DPS bio predlagač, označilo razlaz dviju strana, a onda bilo i katalizator za pad DPS-a na izborima u avgustu 2020. Posljedica izglasavanja tog propisa, koji je predviđao da sva crkvena imovina izgrađena prije 1918. bude u vlasništvu države, bile su litije koje je predvodio tadašnji mitropolit crnogorsko-primorski Amfilohije, a koje su doprinijele porazu DPS-a na biralištima.

DPS je tada zauzeo tvrd stav prema SPC, optužujući crkvu da se miješa u vođenje države, podriva crnogorski identitet, radi na širenju ideologije “srpskog sveta”…

Ivan Vuković tvrdi da podrška budžetu Budve apsolutno ne znači promjenu kursa DPS-a prema SPC-u. Kaže da se i u ponedjeljak na podgoričkim Sastavcima (kad su se, tokom praznovanja Bogojavljenja, pjevale četničke pjesme), i prošlog ljeta u Gornjem Zaostru (gdje je bio otkriven spomenik četničkom komandantu Pavlu Đurišiću), i nebrojeno puta do sada – svjedočilo “ogoljenim manifestacijama nacional-šovinizma” na skupovima koje organizuje SPC.

“Uostalom, oba mitropolita SPC u Crnoj Gori (Joanikije i Metodije) otvoreno glorikifuju zločinački četnički pokret. S takvim stavovima, koji nemaju nikakve veze s duhovnom tradicijom Crne Gore i hrišćanstvom uopšte, ne može biti kompromisa, i mi nastavljamo našu političku borbu protiv istorijskog revizionizma i pokušaja da se uruši vrijednosni temelj na kom počiva savremena Crna Gora”, poručio je sagovornik.

Ono što pak, prema njegovim riječima, treba razdvojiti od političkog djelovanja SPC – jesu vjerska osjećanja ljudi koji pripadaju toj organizaciji. Među njima je, navodi, i značajan broj onih koji podržavaju DPS. No i da nije tako, tvrdi Vuković, njihova Ustavom i zakonima garantovana prava moraju se poštovati. Istovremeno se, dodaje, moraju poštovati i prava pravoslavnih vjernika koji ne pripadaju SPC-u, podsjećajući da je, vođen tom idejom, kao gradonačelnik Podgorice svojevremeno inicirao odluku o dodjeli placa za potrebe izgradnje hrama Crnogorske pravoslavne crkve u centru grada.

“Drugim riječima, naša podrška usvajanju budžeta u Budvi ujedno predstavlja i izraz uvažavanja njenih stanovnika koji duhovno pripadaju SPC. Na taj način još jednom smo dokazali da za nas nikad nije, niti može biti problem to što se neko u Crnoj Gori deklariše kao Srbin i(li) vjernik SPC-a. Naprotiv, to doživljavamo kao dio identitetskog mozaika koji našu državu čini tako jedinstvenom”, rekao je Vuković, naglašavajući da je, s druge strane, DPS bio i ostao neprijatelj prakse koja podrazumijeva zloupotrebu vjerskih osjećanja, politizaciju vjere i “bjelodano služenje anticrnogorskim interesima pod izgovorom nekakve duhovne misije”.

Crkveno pitanje

Vuković nije direktno odgovorio na pitanje da li “dizanje ruku” za budžet Budve znači da u DPS-u smatraju da je prethodno rukovodstvo njihove stranke, predvođeno Đukanovićem i Duškom Markovićem, griješilo u posljednjim godinama svoje vladavine u odnosu prema SPC – prije svega zbog slučaja Zakona o slobodi vjeroispovijesti.

On je naveo da ni 20 godina nakon obnove državne nezavisnosti, crkveno pitanje nije adekvatno riješeno, te da politička odgovornost za to svakako pripada i DPS-u i koalicionim partnerima te stranke iz vremena prije 2020. Nisu, dodaje, bez odgovornosti ni crnogorske političke elite koje su, kaže, nakon Drugog svjetskog rata, “za razliku od njihovih makedonskih drugova”, izabrale da osjetljiva identitetska pitanja gurnu pod tepih ideološke dogme.

“SPC kao najuticanija religijska organizacija u našoj državi nastavlja da djeluje kao da ista ne postoji. O ignorantskom odnosu SPC prema zakonima Crne Gore, izlišno je govoriti. Dovoljno se osvrnuti na stanje našeg sakralnog i kulturnog nasljeđa, odnosno brojne bogomolje koje su gotovo varvarski devastirane u cilju identitetskog inženjeringa. U duhovnoj sferi, velikodostojnici i sveštenstvo ove crkve djeluju s pozicija velikosrpskog nacionalizma, negirajući crnogorski nacionalni i kulturni identitet”, ocijenio je Vuković.

Sagovornik je rekao da je tragično što se u crnogorskim svetinjama, manastirima i crkvama, od Cetinja do Ostroga, “koje je crnogorska sirotinja gradila i, kroz vjekove, branila”, danas, kako tvrdi, “ne može čuti molitva za dobro ove države, viđeti njena slavna zastavu ili, prilikom krštenja, kao nacionalnost đeteta upisati ‘Crnogorac/Crnogorka’”. Ništa slično, kaže, ne postoji ni u jednoj većinski pravoslavnoj državi Evrope, i zato je, ističe, uvjeren da se, u narednim godinama mora naći rješenje “za evidentnu sistemsku diskriminaciju pravoslavnih Crnogoraca”.

“Da pojednostavim – ne mislim da će u ovoj zemlji ‘biti sreće’ dok i pravoslavni Crnogorci i Srbi ne budu jednako u mogućnosti da u našim, dakle svojim hramovima slobodno ispovijedaju vjeru. U tom smislu, svi oni koji navodno pozivaju na ‘pomirenje’ u Crnoj Gori, a legitimišu postojeće stanje, svjesni da su hiljadama naših građana osporena elementarna ljudska prava, predstavljaju licemjere najgore vrste”, konstatovao je potpredsjednik DPS-a.

Ne krijem se iza partije

Objavu Vukovića da je potez DPS-a u Budvi ispravan, kritikovali su pojedini korisnici mreže “Iks”, navodeći, između ostalog, da se donacijom SPC “ne brani država”.

Govoreći o reakcijama, sagovornik kaže da misli da je obaveza političara da, čuvajući principe za koje se zalažu, iskreno komuniciraju s građanima, pa i onda kad su svjesni da će njihovi stavovi naići na nerazumijevanje, odnosno kritiku manjeg ili većeg broja njih.

“U tom smislu, ni dok sam vršio funkciju gradonačelnika, ni danas kao poslanik ne ‘krijem se’ iza partije kojoj pripadam. Često čujem dobronamjerne komentare ljudi koji kažu da to nije naročito politički oportuno i da bi, vjerovatno, bilo pametnije ponešto od teških tema prećutati. Ne sporeći da su u pravu i da bi mi, u toj zoni komfora, bilo neuporedivo ugodnije, ja ću, dok se bavim politikom, nastaviti da svoje stavove saopštavam onako kako sam to uvijek činio”.