Sa dopisom Uprave za imigraciju i carine (ICE) koji agentima omogućava da ulaze u domove bez sudskog naloga, administracija Donalda Trampa nastoji da uzurpira zaštitne mehanizme ugrađene u Četvrti amandman, koji već vjekovima štite građanske slobode Amerikanaca, rekli su za CNN stručnjaci za ustavno pravo i imigracionu politiku.

Foto: Ilustracija/ Pixabay

Čak i u administraciji koja je oduvek zastupala širu viziju svojih ovlašćenja u sprovođenju zakona, ova direktiva je upečatljiva po tome što odbacuje dugogodišnje zabrane pretresa privatne imovine bez naloga — pravni koncept koji prethodi osnivanju Sjedinjenih Američkih Država i spada među najtemeljnije principe te zemlje.

„Mislili smo da je Povelja o pravima prvih deset amandmana“, rekao je Mark Grejber, stručnjak za ustavno pravo i profesor Univerziteta Merilend.

Govoreći o novootkrivenom dopisu, dodao je: „Izgleda da smo sada spali na devet.“

Imigracione vlasti su hapšenja osoba bez regulisanog boravišnog statusa obično sprovodile na dva načina: putem sudskog naloga, koji potpisuje i odobrava sudija, ili putem administrativnog naloga, koji potpisuju službenici izvršne vlasti pod nadležnošću predsjednika.

Ključna razlika između ta dva jeste u tome što sudski nalozi omogućavaju policiji da uđe i pretresa nečiji dom ili dio poslovnog objekta koji nije javni, dok administrativni nalozi to ne dozvoljavaju.

Većina imigracionih hapšenja sprovodi se na osnovu administrativnih naloga jer se oni izdaju po nižim kriterijumima, a zvaničnici Trampove administracije već dugo izražavaju frustraciju zbog ograničenja koja sprečavaju agente ICE da gone mete na privatnoj imovini.

Interni dopis, koji je izdat u maju 2025. godine, ali je otkriven zahvaljujući prijavi uzbunjivača i o kome je u srijedu prvi izvijestio Associated Press, ovlašćuje agente ICE da nasilno ulaze u domove koristeći isključivo administrativne naloge, čime se suštinski zaobilaze neutralni, nezavisni arbitri koji bi inače pregledali dokaze prije nego što potpišu sudski nalog.

Administrativne naloge potpisuju službenici ICE-a nakon što imigracioni sudija izda nalog za deportaciju osobe bez dokumenata. Međutim, te imigracione sudije rade za Ministarstvo pravde po volji glavnog tužioca, a Trampova administracija ih naziva „deportacionim sudijama“.

„To bi u suštini bilo isto kao da ste u lokalnoj policijskoj stanici i policajac koji i prikuplja dokaze i hapsi vas, zatim sam napiše sopstveni nalog za pretres vaše kuće jer smatra da ima osnovanu sumnju“, rekao je Emanuel Moleon, vanredni profesor prava na Univerzitetu Minesota.

„To je duboko zabrinjavajuće, jer u sistemu apsolutno ne postoje zaštitni mehanizmi niti odgovornost“, dodao je profesor za CNN.

Istorija Četvrtog amandmana prepuna je primjera u kojima su lokalne, savezne i državne policijske agencije pokušavale da ospore ili umanje njegove zaštite.

Ali ovaj dopis, rekao je Moleon, „nije vrsta postepenog narušavanja kakvu smo viđali tokom vremena“.

„Ovo je ono što biste mogli da nazovete prelaskom Rubikona“, rekao je. „To je proglašenje da se temeljne zaštite koje su svi sudovi do sada priznavali jednostavno ne primjenjuju na Ministarstvo za unutrašnju bezbjednost i imigracione kontrole.“

Ministarstvo za unutrašnju bezbjednost branilo je direktivu u saopštenju u kojem je portparolka Triša Meklaflin navela da su osobe kojima se uručuju administrativni nalozi već imale „pun pravni postupak i konačan nalog za deportaciju“.

Podaci same administracije pokazuju da je prošle godine stotinama hiljada ljudi izdat nalog za deportaciju u odsustvu, nakon što se nisu pojavili na sudu.

Dopis nije široko distribuiran terenskim kancelarijama ICE-a, što predstavlja odstupanje od načina na koji su velike promjene politike obično interno saopštavane.

Umjesto toga, u nekim slučajevima, smjernice su, prema izvoru upoznatom sa situacijom, dijeljene isključivo usmeno. Neki zvaničnici ICE-a saznali su za smjernice tek nakon što je Associated Press objavio vijest o toj promjeni.

Vijest o dopisu izazvala je široku uznemirenost među zagovornicima građanskih sloboda i demokratskim zakonodavcima. Senator Ričard Blumental iz Konektikata pozvao je ministarku za unutrašnju bezbjednost Kristi Noem i vršioca dužnosti direktora ICE-a Toda Lajonsa da svjedoče pred Kongresom o tom dopisu. Guverner Minesote Tim Volc, čija se savezna država suočava sa najintenzivnijim talasom imigracionih akcija u istoriji Ministarstva za unutrašnju bezbjednost, napisao je na mreži X da bi „svaki Amerikanac“ trebalo da bude „ogorčen ovim napadom na slobodu i privatnost“.

Jedan zvaničnik Trampove administracije rekao je za CNN da direktiva „nije zeleno svjetlo za nasumično razvaljivanje vrata“.

Ipak, ona dolazi nakon višemjesečnog perioda u kojem su agenti, sprovodeći predsjednikovu masovnu deportacionu politiku, koristili brutalne taktike, uglavnom bez kontrole, kako bi pritvarali i imigrante i američke državljane.

„Opšti stav ove administracije jeste da su imigranti ‘uljezi’ i da bi imigracionim vlastima trebalo omogućiti da ubrzaju njihovo hapšenje, pritvor i deportaciju“, rekla je Ketlin Buš-Džozef, pravnica i analitičarka u Institutu za imigracionu politiku. Time, kako je navela, „pomjeraju brojne pravne granice i rade stvari koje do sada nisu pokušavane na ovakav način“.