„Brendirani ekolozi su se ufatili u feromonske klopke. Dokazali da je potkornjak prenamnožen do razmjera epidemije, i opet postave feromonske klopke da opet dokažu ono što su već dokazali, a što je bilo vidljivo i golim okom i običnom laiku. Umjesto adekvatne reakcije, oni su napravili plantažu potkornjaka u NP Prokletije“.

 

 

Foto: NPCG/arhiva

Tako je na FB profilu napisao građanski aktivista iz Plava Rašit Marković reagujući na podnošenje krivičnih prijava protiv četiri javna funkcionera zbog toga što su nečinjenjem napravili državi Crnoj Gori štetu od preko pet miliona eura.

Uprava policije je, naime, juče saopštila da su službenici Regionalnog centra bezbjednosti „Sjever“, Odjeljenja bezbjednosti Plav, u sklopu kontinuirane borbe protiv svih oblika ekološkog kriminala, sa posebnim akcentom na identifikaciju nezakonitosti u zonama od posebnog ekološkog značaja – zaštićenim područjima nacionalnih parkova Crne Gore, podnijeli nadležnom Osnovnom državnom tužilaštvu u Plavu krivičnu prijavu protiv četiri javna funkcionera.

“Zbog sumnje da je izvršio krivično djelo nepreduzimanje mjera zaštite životne sredine, u sticaju sa krivičnim djelom oštećenje životne sredine, podnijeta je krivična prijava protiv Milana Gazdića, direktora Agencije za zaštitu životne sredine. Takođe, zbog sumnje da su, za vrijeme rukovođenja JP Nacionalni parkovi počinili krivično djelo oštećenje životne sredine u sticaju sa krivičnim djelom prenošenje zaraznih bolesti kod životinja i biljaka, podnijeta je krivična prijava protiv Marinele Đuretić – direktorice JP Nacionalni parkovi Crne Gore, kao i protiv dva bivša direktora JP Nacionalni parkovi Vladmira Martinovića, koji je rukovodio u periodu od novembra 2022. godine do septembra 2024. godine i Aleksandra Bulatovića, koji je rukovodio u periodu od novembra 2021. godine do oktobra 2022. godine. Prijavljeni su, kako se sumnja, izvršili navedena krivična djela tako što su, nepreduzimanjem obaveznih mjera i radnji iz svoje nadležnosti, omogućili nekontrolisano širenje štetnog insekta – potkornjaka u zoni NP Prokletije, što je dovelo do masovnog uništenja više od 120.000 stabala smrče, jele i zaštićene vrste molike na površini većoj od 300 hektara. Time je pričinjena materijalna šteta veća od pet miliona eura, a istovremeno izazvano trajno i nepovratno oštećenje životne sredine u široj mjeri i većem obimu”, navedeno je u saopštenju.

Kako je objašnjeno kriminalističkom obradom prikupljeni su dokazi koji ukazuju da su prijavljeni, iako su kontinuirano bili upoznati sa pojavom štetnog insekta potkornjaka i razmjerama nastale štete, suprotno zakonom propisanim obavezama, Planu i programima upravljanja Nacionalnim parkovima, te rješenju inspektora šumarstva, lovstva i zaštite bilja, svjesno propustili da preduzmu obavezne mjere sanitarne sječe.

Na taj način su u zoni NP Prokletije omogućili masovnu pojavu i nekontrolisano širenje potkornjaka, prouzrokujući dugotrajnu i teško sanabilnu štetu životnoj sredini, što je dovelo do uništenja četinarske šume na velikom broju lokacija, na površini od oko 300 hektara.

Kako se ističe,  nepreduzimanje propisanih mjera dovelo je do višestrukih ekoloških posljedica i nanijelo značajnu štetu životnoj sredini, uključujući gubitak biodiverziteta i staništa zaštićenih vrsta biljaka i životinja koje direktno zavise od zdravih četinarskih šuma.

“Povećan je rizik od erozije zemljišta, klizišta, smanjenja kvaliteta vazduha i bujičnih poplava, kao i rizik od izbijanja požara usljed velike koncentracije suvih stabala u šumi, što predstavlja direktnu prijetnju cjelokupnom šumskom ekosistemu” – saopštila je Uprava policije.

Šteta koju je invazija potkornjaka napravila u šumama NP „Prokletije“, kao i u državnim i privatnim šumama na teritoriji opštine Plav, vještačenjem je procijenjena najprije na preko tri miliona eura, kako je još jesenas saopšteno Portalu RTCG u Osnovnom državnom tužilaštvu u Plavu.

U tom tužilaštvu se još uvijek vodi postupak po krivičnoj prijavi koju je šumarski inspektor Hakija Jasavić podnio protiv bivšeg menadžmenta Nacionalnih parkova Crne Gore koji nisu postupili po nalogu iz aprila 2022. godine  da izvrše sanitarnu sječu.

Mada je prisustvo potkornjaka bilo evidentno i ranije u manjem obimu, priča se ozbiljnije pokrenula podnošenjem te krivične prijave.

Bolest potkornjaka je zbog tog nemara, smatra Jasavić, ekpanzivno napredovala i napravila milionske štete državi Crnoj Gori. Jasavić je tada objasnio da je rješenje o potrebi sanitarne sječe u aparilu 2022. godine dostavio u skladu sa Zakonom o šumama član 45.

Kada je, naime, tada izvršio kontrolu, ustanovio je da je oboljelo oko pet do šest hiljada kubika čamove šume. U avgustu, u novoj kontroli, ustanovio je da ne samo da nije obavljena sanitarna sječa i izvršena zakonska obaveza, već se bolest raširila i zahvatila 10 do 15 hiljada kubika šume u NP Prokletije.

Zbog nemara i nerada već u oktobru i novembru oboljelo je šume u količini od 50 do 60 hiljada kubika u NP Prokletije, da bi u poslednjoj kontroli prije ljeta naredne godine ustanovio da je bolest zahvatila 100 hiljada kubika šume u Nacionalnom parku.

U poslednjoj provjeri u kasnu jesen, prije snjegova svaka nada za spas šuma je izgubljena. Oboljelo je, kažu inženjeri 151 hiljada stabala smrče i zakonom zaštićene molike, što je možda i preko 300 hiljada kubika nakvalitetnijeg drveta.

Osnovno državno tužilaštvo je krivičnu prijavu ovog inspektora proslijedilo Specijalnom državnom tužilaštvu, ali je SDT vratio na postupanje ODT Plav.

Umjesto da nešto preduzimaju, bivši menadžment Nacionalnih parkova Crne Gore tražio je da se inspektor Hakija Jasavić isključi iz nadležnosti kada se radi o NP Proklerije. I udovoljeno im je. Ovaj inspektor privatno je već tada izjavio da stotji iza svega što je rekao i iza krivične prijave koju je podnio.

Dok je iz dijela institucija šteta pokušana da se minimizira, i a pojedini radnici NP „Prokletije“ inspektora Jasavića označavali „državnim neprijateljem“ i „šumarskom mafijom“, Osnovno državno tužilaštvo je zatražilo vještačenje ekonomske i ekološke struke.

To vještačenje je obavljeno krajem jula i u avgustu prošle godine, a Portal RTCG je vać tada došao do saznanja da je šteta procijenjena višemilionski i da je bolest zahvatila 170 hiljada stabala.

Zbog sporosti institucija i progresivnosti širenja zaraze u šumama Udruženje drvoprerađivača Plav uputilo je polovinom prošle godine apel nadležnim organima i institucijama da se sanitarna sječa sprovede u najkraćem zakonskom roku i proglasi vanredno stanje u šumama kojima gazduju  NP “Prokletije”, Uprava za šume, kao i u privatnim šumama zaraženim insektom potkornjakom.

Oni su u pismu koje su uputili na dvadesetak najrelevantijih adresa naveli da je potkornjak izazvao ekocid na Prokletijama, i da je zbog najezde potkornjaka i nepreduzimanja odgovarajućih mjera predhodnih godina, da se suzbije širenje i razmnožavanje ovog insekta koji napada drveće, stanje u plavskim šumama alarmantno.

Oni su apel za uvođenje vanrednog stanja u Plavu zbog bolesti šuma izazvanih potkornjakom uputili između ostalog premijeru, predsjedniku Skupštine Crne Gore, ministru poljoprivrede, ministru ekologije, ministru rudarstva, ministru rada i socijalnog staranja, Agenciji za zaštitu životne sredine, Upravi za šume, državnom sekretaru u ministarstvu poljoprivrede, gradonačelniku Plava, predsjedniku SO Plav, polsaniku Armenu Šehoviću, potpredsjedniku Vlade Milunu Zogoviću,  menažmentu NPCG i Upravnom odboru NPCG.

Nakon što su vještaci dostavili Osnovnom državnom tužilaštvu nalaz koji je potvrdio da je šteta u šumama u NP “Prokletije” i na teritoriji opštine Plav višemilionska, epilog se dogodio juče kada je Uprava policije podnijela prijave protiv četiri javna funkcionera.

Poštujući pretpostavku nevonosti, za sada se može reći samo ono što kažu građanski aktivisti u Plavu - neko mora biti odgovoran zbog toga što neko nije postupio po nalogu za sanitarnu sječu iz aprila 2022. godine, čime bi šteta ostala na najmanjoj mogućoj mjeri.

Oni su ovu situaciju uporedili sa „ubijanjem Plava bez ijednog ispaljenog metka“, jer ovo, kako kažu, „ni jedan okupator ne bi mogao ovako da uradi šta je neko nečinjenjem uradio“.

„Pogled na Prokletije iz Plava sada je idiličan. Snijeg, potkornjak miruje na niskim temperaturama, sakriven od očiju. Sada od političkih previranja nikakve druge probleme u državi ne vidimo. U takvom političkom haosu štetočinama zvanim „faktor čovjek“ moguće je još neko vrijeme da se prikrivaju i imaju zaštitu. Ekocid u NP Prokletije je toga obima da će sasvim sigurno doći dan kada nadležne državne institucije neće moći nikoga da zaštite. Proći će zimska idila, smrče pod snijegom i Deda mraz sa sankama i vrećom punom obećanja. Neke bajke imaju i ružan kraj“ – napisali su još prije godinu građanski aktivisti iz Plava.