Predsjednik Vlade Srbije Zoran Đinđić ubijen je na današnji dan prije 23 godine. Godišnjica će biti obilježena na više lokacija u Beogradu, kao i na mjestu ubistva, na ulazu u zgradu Vlade.

Foto: YT screenshot/ RTRS

Premijer Srbije i lider Demokratske stranke Zoran Đinđić ubijen je ispred sjedišta Vlade u Nemanjinoj ulici 12. marta 2003. godine.

Vlada Srbije je u prvom saopštenju poslije ubistva kao organizatore i počinioce atentata označila kriminalce iz takozvanog Zemunskog klana, a kao kolovođe grupe identifikovala nekadašnjeg komandanta raspuštene Jedinice za specijalne operacije (JSO) Milorada Ulemeka Legiju, kao i vođe kriminalnog Zemunskog klana Dušana Spasojevića Šiptara i Mileta Lukovića Kuma.

Takođe, Vlada je saopštila da je tog dana trebalo da bude potpisan nalog za hapšenje članova "najveće organizovane grupe na prostoru bivše Jugoslavije", kako je označen Zemunski klan.

Đinđić je, u jednom od posljednjih intervjua pred ubistvo, a nakon neuspjelog atentata 24. februara 2003. godine na auto-putu ispred Beogradske arene, demantovao tvrdnje da je sa takozvanim "crvenim beretkama", pripadnicima JSO, sklopljen dogovor da 5. oktobra 2000. pomognu u zbacivanju Slobodana Miloševića u zamjenu za "neko pravo iznad zakona".

Nekoliko sati nakon ubistva Đinđića proglašeno je vanredno stanje u zemlji, koje je trajalo do 22. aprila, kada je ukinuto na predlog Vlade Srbije. U tom periodu sprovedena je široka policijska akcija protiv organizovanog kriminala.

Đinđić je sahranjen 15. marta u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu, uz prisustvo više od 70 stranih državnih delegacija. U pogrebnoj povorci na ulicama Beograda bilo je više stotina hiljada građana.

U "Sablji" uhapšen atentator, Ulemek se predao poslije više od godinu dana

U policijskoj akciji "Sablja" uhapšen je atentator na premijera, bivši pomoćnik komandanta JSO Zvezdan Jovanović, njegovi pomagači i još nekoliko pripadnika te jedinice, kao i većina pripadnika Zemunskog klana i drugih kriminalnih grupa u zemlji.

Rasvijetljena su i neka nerazjašnjena ubistva iz prethodnih godina.

Nekoliko trenutaka nakon atentata na Zorana Đinđića.

U avgustu 2003. godine podignuta je optužnica protiv 44 osobe zbog učešća u ubistvu premijera Zorana Đinđića. Na listi okrivljenih kao prvooptuženi naveden je nekadašnji komandant raspuštene Jedinice za specijalne operacije Milorad Ulemek Legija.

Ulemek se srpskim vlastima predao 2. maja 2004. godine, više od godinu dana nakon atentata. Njegovo hapšenje označilo je jedan od ključnih trenutaka u istrazi i sudskom procesu koji je uslijedio nakon ubistva premijera.

Kazne od ukupno 378 godina zatvora

Suđenje optuženima za ubistvo premijera Đinđića počelo je 22. decembra 2003. godine u Okružnom sudu u Beogradu, u Odjeljenju za borbu protiv organizovanog kriminala.

Poslije višegodišnjeg procesa, 23. maja 2007. godine izrečena je prvostepena presuda kojom su optuženi proglašeni krivim i osuđeni na ukupno 378 godina zatvora.

Za organizovanje ubistva premijera na 40 godina zatvora osuđen je bivši komandant "crvenih beretki" Milorad Ulemek Legija. Na istu kaznu osuđen je i Zvezdan Jovanović, neposredni izvršilac atentata i nekadašnji Ulemekov zamjenik u JSO.

Presude izrečene u ovom postupku potvrdio je i Vrhovni sud Srbije 29. decembra 2008. godine, čime je sudski proces u slučaju ubistva premijera Zorana Đinđića pravosnažno okončan.

Zoran Đinđić – od Bosanskog Šamca do Beograda

Zoran Đinđić je rođen 1. avgusta 1952. godine u Bosanskom Šamcu. Sa suprugom Ružicom, koja je pravnica, ima dvoje djece.

Studije filozofije započeo je na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Tokom studentskih dana bio je uhapšen i osuđen na godinu dana zatvora zajedno sa grupom studenata iz Zagreba i Ljubljane, koji su se protivili autoritarnom političkom sistemu.

Po završetku studija nije mogao da dobije posao u Jugoslaviji, pa je otišao u Njemačku. Tamo je nastavio akademsku karijeru i doktorirao na Univerzitetu u Konstancu. U zemlju se vratio poslije dvanaest godina, nakon pada Berlinskog zida i početka političkih promjena u Evropi.

Obnova Demokratske stranke

U Jugoslaviju se vratio 1989. godine, kada sa grupom od 12 intelektualaca učestvuje u obnavljanju Demokratske stranke. Paralelno se bavio biznisom. U tom periodu udaljio se od ideja radikalne ljevice i profilisao kao klasičan građanski liberal.

Na čelu Demokratske stranke našao se u januaru 1994. godine, kada je na stranačkim izborima zamijenio Dragoljuba Mićunovića. Predvodio je stranku do smrti, marta 2003. godine. Tokom devedesetih godina bio je jedan od najistaknutijih lidera opozicije režimu Slobodana Miloševića i učestvovao je u više političkih akcija usmjerenih na promjenu vlasti.

Kao jedan od čelnika koalicije "Zajedno" 21. januara 1997. godine izabran je za gradonačelnika Beograda, ali je ubrzo smijenjen voljom koalicionih partnera. Bio je ključna ličnost političkih promjena 2000. godine, kao šef centralnog izbornog štaba i koordinator promotivne kampanje Demokratske opozicije Srbije (DOS) za savezne izbore 24. septembra 2000. godine.

Američki nedjeljnik Tajm u septembru 1999. godine uvrstio je Đinđića među 14 vodećih evropskih političara trećeg milenijuma.

Dobitnik je ugledne njemačke nagrade "Bambi" za 2000. godinu u oblasti politike, a 2002. u Pragu je primio nagradu Fondacije "Polak" za doprinos razvoju demokratije u Srbiji. Autor je više knjiga: "Subjektivnost i nasilje", "Jesen dijalektike", "Jugoslavija kao nedovršena država", "Srbija ni na istoku ni na zapadu" i niza filozofskih i politikoloških eseja.

Bavio se takođe prevođenjem, a posebno aktivno političkom publicistikom. Bio je zastupnik ideje evropskih integracija, uvjeren da je to najbolji put za Srbiju, uprkos brojnim preprekama, ne samo u Srbiji.

Peti oktobar – strateg i organizator kampanje opozicije

Tokom 2000. godine Zoran Đinđić bio je jedan od glavnih stratega i organizatora kampanje opozicije, koja je kulminirala političkim promjenama 5. oktobra i odlaskom Slobodana Miloševića sa vlasti.

U januaru 2001. godine izabran je za predsjednika Vlade Srbije, postavši tako prvi srpski premijer bez komunističke prošlosti.

U ekspozeu, koji je podnio poslanicima Narodne skupštine Srbije, naveo je da je Srbija u prethodnih deset godina bila prepuštena "na milost i nemilost brutalnim interesnim grupama unutar zemlje i međunarodnim interesima spolja, ali da je to vrijeme prošlo 5. oktobra".

"Srbija je uzela svoju sudbinu u svoje ruke, a današnji dan u simboličnom smislu razumijemo kao 6. oktobar, kao početak sprovođenja nacionalnog konsenzusa za korjenite promjene", rekao je tada Đinđić.

Tokom njegovog mandata pokrenut je proces demokratizacije društva, kao i sveobuhvatne ekonomske i socijalne reforme u Srbiji.