Političke partije u Crnoj Gori, koje se dominantno finansiraju iz državnog budžeta i opštinskih kasa, prošle godine su potrošile stotine hiljada eura na donacije, pomoći i sponzorstva: od izdvajanja sredstava za kulturno-umjetnička društva do stipendija i podrške školama. Međutim to, iako nije zakonom zabranjeno, otvara pitanje opravdanosti i mogućih zloupotreba takve prakse.

Foto: Ilustracija/Pixabay

Iz konsolidovanih izvještaja o poslovanju stranaka u prošloj godini, koji su objavljeni na sajtu Agencije za sprečavanje korupcije (ASK), vidi se da su od parlamentarnih partija donacije prijavili Nova srpska demokratija (NSD), Demokratska narodna partija (DNP), Socijalistička narodna partija (SNP), Bošnjačka stranka (BS), Albanska alternativa, Demokratski savez Albanaca, ali i vanparlamentarni politički subjekti – lista “Budva naš grad” Nikole Jovanovića, Stranka evropskog progresa, Grupa građana “Preokret za Danilovgrad”, Nacionalna albanska unija, Demokratska srpska stranka, Stranka pravde i pomirenja (SPP)…

Izvještaji pokazuju da sve partije prihode ostvaruju dominantno iz budžeta države i lokalnih uprava, a manji dio iz članarina, donacija, odnosno – privatnih izvora.

Iz ASK-a su ranije, odgovarajući na pitanja “Vijesti” da li su donacije koje daju stranke zakonite, kazali da Zakonom o finansiranju političkih subjekata i izbornih kampanja nije propisana izričita zabrana političkim subjektima da daju donacije ili stipendije trećim licima.

Ukazali su, međutim, da je ASK tokom prethodnih izmjena zakona u više navrata inicirao da se ovo pitanje precizno normira, upravo radi otklanjanja nedoumica u praksi i sprečavanja mogućih zloupotreba.

“Stav Agencije je da politički subjekti ostvaruju pravo na budžetska sredstva isključivo radi finansiranja svog rada, a troškovi redovnog rada i troškovi izborne kampanje političkih subjekata jasno su propisani članovima 12 i 16 zakona”, naveli su oni.

Član 12 kaže da su troškovi redovnog rada partija svi izdaci koji su potrebni za njihovo svakodnevno funkcionisanje. To, između ostalog, uključuje plate zaposlenih i angažovanje saradnika i stručnjaka, poreze i doprinose, kancelarijske i administrativne troškove, zakup prostora i režije, organizaciju sastanaka i događaja, promociju rada partije između izbora, međunarodne aktivnosti, obuke za članove i aktiviste, finansiranje omladinskih organizacija, istraživanja javnog mnjenja, bankarske provizije i slične troškove.

Članom 16 definisani su troškovi izborne kampanje, odnosno izdvajanja koja proističu iz sprovođenja izborne kampanje na teritoriji na kojoj su raspisani izbori, a koji se odnose na: predizborne skupove, reklamne spotove i reklamni materijal, medijsko predstavljanje, oglase i publikacije, istraživanja javnog mnjenja…

Mrdović: Hoće da su na boljem glasu

Izvršna direktorica Akcije za socijalnu pravdu Ines Mrdović, rekla je “Vijestima” da u Crnoj Gori partije funkcionišu kao bilo koja druga firma, ali da je, za razliku od mnogih drugih biznisa, ovaj samo “u plusu”.

Tako da, kako kaže, partije novac mogu davati za redovne zarade, povremena radna angažovanja, troškove svog rada, pa i za donacije ili humanitarne pomoći.

“Dužne su jedino da posluju po zakonima koji važe za svako pravno lice, a dajući novac za donacije ili razne vrste pomoći vjerovatno da pokušavaju da kod svojih pristalica (ili i šire) učvrste podršku i budu na što ‘boljem glasu’ (naravno, ako se pretpostavi da se radi o stvarnim donacijama i pomoćima)”, ocijenila je Mrdović.

“Zašto se ogromni iznosi javnog novca opredjeljuju za partije?”, pita Mrdović 

Prema njenim riječima, sasvim je drugo pitanje zašto se ogromni iznosi javnog novca opredjeljuju za partije, jer one dominantno treba da se finansiraju od svog članstva, a ne da su na “teretu” svih poreskih obveznika.

“Čak i da je realna potreba finansiranja od javnog novca, to treba da je u zanemarljivom nivou, a ne u postojećem obimu. Ovako smo došli do toga da velika izdvajanja samo dodatno cementiraju partitokratski karakter naše države”, istakla je Mrdović.

Đeljošajevi donirali 46,8 hiljada eura

Najviši iznos donacija prošle godine prijavila je Albanska alternativa Nika Đeljošaja. Ona je izdvojila 32.335 eura za kulturno-umjetnička društva “Ana Malit” i “Maja e karanfilit”, Fudbalski klub “Malesija”, kao i nevladine organizacije “Ora” i “Galeb”. Takođe, za potrebe stipendije Mireli Gilić izdvojeno je 4.959 eura. Donacije su date i iz sredstava ženske organizacije – utrošeno je 9.600 eura za podšku rada ženskog fudbalskog kluba, kulturno-umjetničkog društva i pojedinačnu pomoć.

Ova partija je davala donacije i u 2024. – za KUD “Ana Malit”, FK “Malesija”, kao i za Rudinu Gilaj izdvojeno je ukupno 37.825 eura, dok je za stipendiju Mirele Frljukčić dato 5.118 eura.

Albanska alternativa u 2024. i 2025. nije imala prihode iz privatnih izvora – od članarina ili priloga. Iz državnog budžeta su u 2025. godini dobili 430.339 eura, a od lokalnih samouprava 35.458 eura.

I njihov koalicioni partner, Demokratski savez Albanaca, donirao je dio svojih sredstava, odnosno – 21.430 eura. Ovaj novac uplaćen je nevladinim organizacijama “Centar sport” i “Alšet”, kao i osnovnim školama “29. novembar” i “Daciće”. Ta partija je i u 2024. donirala 15.570 eura, ali nije navela kome. U prethodne dvije godine, ova partija nije imala prihode od priloga ili članarina. Iz državnog budžeta su prošle godine dobili 119.142 eura, a s lokalnog nivoa 16.619 eura.

Nacionalna albanska unija Ferhata Dinoše za donacije je izdvojila 3.600 eura u prošloj, a 6.600 eura u pretprošloj godni, ali u izvještajima nije precizirano – kome. Ova stranka nije imala nikakve prihode osim sredstava iz budžeta. U 2025. su dobili 7.275 eura iz budžeta Opštine Tuzi.

U izvještaju SNP-a pod stavkom “solidarne pomoći” za 2025. upisan je iznos od 23.846 eura, a za 2024. – 7.945 eura.

Iz državne kase ovoj partiji je u 2025. isplaćeno 489.877 eura, a iz opštinskih 237.288 eura. Od članarine su prihodovali 2.411 eura, a od priloga 1.372 eura. Pod stavkom “ostali prihodi” prijavili su 7.919 eura.

U Novoj srpskoj demokratiji za “donacije” je prošle godine izdvojeno 7.250 eura, a u 2024. – 15.600 eura, za pomoć i sponzorstva 48.784 eura, a godinu ranije 29.176 eura. U 2025. su, iz državnog budžeta prihodovali 1.385.500 eura, a iz opštinskih 487.546 eura.

U 2025. su imali uplatu od 100, a u 2024. od 549 eura za redovan rad, dok su ostale donacije fizičkih lica bile za potrebe kampanja na lokalnim izborima u Budvi, Andrijevici i Kotoru. U 2025. su primili 32.000 eura od koalicionih partnera DNP-a i SNP-a, ali i 109.226 eura ostalih prihoda (preuzimanje obaveza, sudsko izvršenje, ispravka po sravnjenju).

DNP je u 2025. pod stavkom “troškovi sponzorstva, donacije i pomoći” potrošio 21.554 eura, a godinu ranije 11.658 eura. DNP u prethodne dvije godine nije imao prihode iz privatnih izvora. Iz državnog budžeta za redovan rad su im prethodne godine izdvojena 414.702 eura, a iz opštinskih 165.758 eura. U prošloj godini su imali i subvencije za zakup od 40.770 eura.

BS za “pomoć” dao preko 300 hiljada eura

Kad je riječ o BS-u, iz njihovog budžeta je izdvojeno 24.050 eura za donacije nevladinim i humanitarnim organizacijama, a kao troškovi “pomoći” upisan je iznos od 317.340 eura, ali nije navedeno – kome. Takođe, iz budžeta Foruma žena te najjače manjinske stranke izdvojeno je 600 eura za potrebe donacije nevladinim i humanitarnim organizacijama. I u 2024. ova partija je donirala dio svojih sredstava – 23.700 eura za “donacije humanitarnim i nevladinim organizacijama”, ali i 341.220 eura za “troškove pomoći”. Forum žena je u toj godini na račun jednokratne novčane pomoći uplatio 69.700 eura.

U 2025. ova partija je iz državnog budžeta prihodovala 1.171.478 eura, iz budžeta lokalnih samouprava 176.586 eura, a 34.088 eura od članarina. Ostali prihodi iznosili su im 10.208 eura.

Iz BS-a nijesu odgovorili na pitanja “Vijesti” kome su dali donacije, po kojim kriterijumima su odlučili kome da doniraju i da li smatraju da je takva praksa primjerena. Na ta pitanja nije odgovorila većina partija koja je donirala novac prošle i 2024. godine.

Grupa građana “Preokret za Danilovgrad” je tokom prošle godine potrošila 1.689 eura na donacije. Vrtiću “Irena Radović” u Danilovgradu donirali su mini-igralište od 339 eura, dok su troškovi akcije postavljanja iznosili 73 eura. Za učešće na humanitarnom turniru izdvojeno je 100 eura, a 176 eura za opremu mlađih selekcija Košarkaškog kluba Danilovgrad. Takođe, 1.000 eura je izdvojeno kao donacija Osnovnoj školi “Milosav Koljenšić” sa Slapa za potrebe prevoza učenika na izlete.

Iz opštinskog budžeta su u 2025. prihodovali 6.256 eura, a od donacija 520 eura.

Zarubica: Vraćamo onima koji nas finansiraju

Darko Zarubica iz ove grupe građana kazao je “Vijestima” da doniranjem žele da poboljšaju grad.

“Donacije dajemo zato što smo grupa građana koja nije ušla u politiku zbog ličnih interesa ili samopromocije, već s jasnom namjerom da naš grad učinimo boljim mjestom za život. Da se javna sredstva troše odgovorno i tamo gdje su najpotrebnija, ne bi bilo potrebe da mi doniramo vrtiće, sadimo stabla, organizujemo prevoz za djecu i slično. Upravo zato osjećamo obavezu da reagujemo tamo gdje sistem zakazuje”, poručio je.

Kako je dodao, u politiku su ušli kao ostvareni ljudi kojima politika nije zanimanje, već alat da “unaprijede lokalnu zajednicu i omoguće da se u parlamentu čuje glas građana i glas prirode”.

“… Na mjesečnom nivou u Crnoj Gori se izdvaja preko milion eura za partije, dok se samo u Danilovgradu, gradu od oko 18 hiljada stanovnika, izdvaja preko 100.000 eura. To praktično znači da građani finansiraju političke strukture koje često ne vraćaju dovoljno zajednici – nekad ni osnovne stvari poput dječijih igrališta. Mi doniramo jer smatramo da je to novac građana i da treba da se vrati upravo njima”, kazao je.

Darko Zarubica foto: Printscreen/Boje jutra
Na pitanje da li je u redu da doniraju novac koji dobijaju iz budžetskih sredstava, Zarubica odgovara da to pitanje sagledavaju iz više uglova, ali i da smatraju da je važnije postaviti ga “onima koji sredstva iz budžeta troše na ručkove, putovanja, promociju i druge aktivnosti od kojih građani nemaju nikakvu konkretnu korist”.

“Mi radimo upravo suprotno – sredstva koja dobijamo vraćamo onima koji nas finansiraju, a to su građani. Novac koji dobijamo za redovno funkcionisanje, kao i odborničku platu našeg predstavnika u parlamentu, uz dodatne male donacije naših članova i članica, usmjeravamo na konkretne i korisne akcije u lokalnoj zajednici. Za nas je to pitanje odgovornosti, a ne izbora”, istakao je.

Zarubica je „Vijestima“ kazao da odluke o donacijama donose u direktnoj komunikaciji sa građanima. „Danilovgrad je mali grad i dobro znamo šta nedostaje našoj zajednici. Upravo na osnovu tih potreba određujemo prioritete i djelujemo tamo gdje možemo da napravimo realnu razliku. Iako nemamo velika sredstva, trudimo se da ravnomjerno obuhvatimo različite djelove grada i da pomognemo tamo gdje je pomoć najpotrebnija“, poručio je.

Sredstva je donirala i Demokratska srpska stranka. Kako su naveli, “izdaci za humanitarne, vjerske i naučne namjene” iznosili su 3.595 eura. Iz opštinskih budžeta su u prethodnoj godini prihodovali 28.142 eura.

Ženska mreža SPP-a je za pomoć svojim članicama i studentkinjama izdvojila 1.781 eura. Ovaj politički subjekat je iz lokalnih samouprava u kojima ima odbronike zaradio 19.098 eura.

Iz SPP-a u rekli “Vijestima” da su njihove donacije “uglavnom jednokratne pomoći”.

“Mislim da svaka stranka ima za cilj poboljsanje životnih uslova građana, pa tako i mi u SPP-u iz skromnih sredstava gledamo da pomognemo onima koji nam se obrate za pomoć”, kazao je listu lider te partije Almir Muratović.

Politički subjekt Budva naš grad Nikole Jovanovića je za humanitarnu pomoć (liječenje) dao 5.000 eura, a u prošloj godinu su prihodovali 168.322 eura iz budvanskog budžeta.

Novac je donirala i Stranka evropskog progresa – prošle godine je 300 eura uplaćeno jednoj osobi za liječenje člana porodice, a u 2024. godini 100 eura drugoj osobi. Ova stranka je iz lokalnog budžeta prihodovala 58.920 eura, 5.055 eura od članarine i 11.105 od priloga fizičkih lica.