Zatvorski sistem u Evropi suočava se sa sve izraženijim pritiskom, dok podaci iz godišnje kaznene statistike Savjeta Evrope (SPACE I) za 2025. godinu pokazuju da mnoge države ne uspijevaju da kontrolišu rast zatvorske populacije i prenatrpanost. Među zemljama koje bilježe najizraženiji porast nalazi se i Crna Gora, sa skokom stope zatvorenika od čak 22 odsto u odnosu na prethodnu godinu.

Foto: Ilustracija/Pixabay

Kako navodi izvještaj koji je danas objavio Savjet Evrope, mnoge evropske države ne uspijevaju da riješe ozbiljan problem prenatrpanosti zatvora, dok se istovremeno bilježi rast udjela starijih i ženskih zatvorenika, što dodatno komplikuje funkcionisanje zatvorskih sistema.

Na nivou kontinenta, na dan 31. januara 2025. godine u zatvorima je boravilo 1.107.921 osoba u 51 zatvorskoj upravi. Prosječna evropska stopa iznosila je 110 zatvorenika na 100.000 stanovnika, dok je medijalna gustina dostigla 95,2 zatvorenika na 100 mjesta, što pokazuje da mnogi sistemi rade na ivici kapaciteta.

“Posebno zabrinjava podatak da je broj zatvorskih uprava sa ozbiljnom prenatrpanošću porastao sa šest na devet u samo godinu dana”m ističe se u izvještaju Savjeta Evrope.

Među najopterećenijima su: Turska (131 na 100 mjesta), Francuska (131), Hrvatska (123), Italija (121) i Belgija (114).

Crna Gora među državama sa najbržim rastom zatvorske populacije

Podaci pokazuju da je Crna Gora zabilježila jedan od najviših porasta stope zatvorenika u Evropi i to 22 odsto više u periodu od januara 2024. do januara 2025. godine.

Takođe, Crna Gora se nalazi među evropskim državama sa visokom stopom zatvaranja, oko 200 zatvorenika na 100.000 stanovnika, što je svrstava u sam vrh kontinenta.

“U evropskom prosjeku, jedan od četiri zatvorenika nalazi se u istražnom pritvoru, dok je u Crnoj Gori taj udio još viši – 53 odsto pritvorenika čeka presudu, što značajno opterećuje sistem”, ističe se u izvještaju.

Iako Crna Gora nije među državama sa najtežom fizičkom prenatrpanošću, trendovi ukazuju na dugoročne izazove u sistemu.

Evropski prosjek pokazuje: 17 odsto zatvorenika su strani državljani, 5,2 odsto su žene i prosječna starost zatvorenika je 39 godina.

“U Crnoj Gori udio stranih državljana iznosi oko 16 odsto, žene čine 2,8 odsto zatvorske populacije, dok je prosječna starost zatvorenika 41 godina, što je iznad evropskog prosjeka”, piše u izvještaju.

Izvještaj upozorava i na širi trend a to je da rastuće prisustvo starijih osoba u zatvorima može stvoriti operativne i političke izazove, posebno zbog zdravstvenih potreba i smanjene pokretljivosti.

Sve više starijih zatvorenika

Udio zatvorenika starijih od 65 godina u Evropi porastao je sa 2,5 odsto na 2,9 odsto u posljednjih pet godina. U nekim državama taj procenat je višestruko veći, poput Hrvatska (10,8 odsto) i Srbija (7,2 odsto).

Najveći udio starijih zatvorenika u grupi 50–64 godine bilježe: Italija (24 odsto), Sjeverna Makedonija (22 odsto) i Portugal (21 odsto).

Na evropskom nivou, 17 odsto zatvorenika su strani državljani, dok u pojedinim državama taj udio prelazi polovinu zatvorske populacije.

Najviše stranaca bilježe: Luksemburg (78 odsto), Švajcarska (73 odsto), Austrija (53 odsto) i Njemačka (47 odsto).

U Crnoj Gori taj udio je značajno niži u odnosu na zapadnoevropske zemlje, ali i dalje relevantan za zatvorsku politiku.

Žene u zatvorima

Udio žena u evropskim zatvorima porastao je na 5,2 odsto. Najviše ih ima u Mađarskoj (8,8 odsto) i Češkoj (8,6 odsto).

Na drugom kraju ljestvice nalazi se i Crna Gora sa 2,8 odsto žena u zatvorskoj populaciji, što je među najnižim vrijednostima u Evropi.

Krivična djela

Na nivou Evrope, najčešći razlozi za zatvorske kazne su: krivična djela povezana sa drogom (17,3 odsto), krađe (12,1 odsto) nasilna krivična djela (oko jedne trećine ukupne populacije).

Izvještaj naglašava da struktura kriminaliteta ostaje stabilna, ali uz sve veće izazove u resocijalizaciji i prenatrpanosti zatvora.

“Godišnja statistika Savjeta Evrope jasno pokazuje da evropski zatvorski sistemi ulaze u fazu strukturalnog pritiska – sa sve većim brojem zatvorenika, starijom populacijom i ograničenim kapacitetima. Za Crnu Goru, podaci SPACE I izvještaja predstavljaju ozbiljan signal: rast zatvorske populacije od 22 odsto, visoka stopa zatvaranja i dominantan udio pritvorenika ukazuju na potrebu za reformama kaznene politike i jačanjem alternativnih sankcija. Evropski zatvorski sistemi moraju se prilagoditi novoj realnosti koja uključuje veći broj zatvorenika, stariju populaciju i sve složenije operativne izazove”, zaključuje Savjet Evrope.