Samo 13,2 odsto dvogodišnjaka primilo je u prošloj godini MMR vakcinu protiv morbila, zaušaka i rubele, što je alarmantan podatak i u uslovima epidemije može da dovede do razornih posljedica.

Foto: Ilustracija/Pixabay

Samo 13,2 odsto dvogodišnjaka primilo je u prošloj godini MMR vakcinu protiv morbila, zaušaka i rubele, što je alarmantan podatak i u uslovima epidemije može da dovede do razornih posljedica.

Institut za javno zdravlje (IJZ) u godišnjem izvještaju o vakcinaciji poručuje da najniži obuhvat vakcinisane djece do sada predstavlja veliki rizik i zahtijeva hitnu, odlučnu i zajedničku reakciju svih, uključujući i međunarodne partnere. Pad obuhvata MMR vakcinom povezan je i sa nižom stopom primjene drugih vakcina iz obaveznog kalendara imunizacije.

Epidemiolog Zoran Radovanović, penzionisani profesor Medicinskog fakulteta Univerziteta u Beogradu, za “Vijesti” kaže da je MMR jedna od najsigurnijih vakcina i da nema nikakvih štetnih dejstava. Prema njegovim riječima, razlog pada obuhvata u Crnoj Gori, koja je nekad funkcionisala besprekorno po pitanju vakcinacije protiv malih boginja, vidi u širenju teorija zavjere putem društvenih mreža i novih kanala komunikacije.

“MMR je vrlo bezbjedna vakcina i nerazumno je povezivati je sa autizmom. Panika se širi bez ikakvog osnova”, poručuje Radovanović.

Podsjeća na slučaj Srbije, koju je nakon aktivnog uticaja antikvaksera 2017. godine, već u 2018. zadesila epidemija malih boginja tokom koje je oboljelo 6.000 ljudi, a preminulo 15.

“Antivakseri su se ponovo aktivirali, sada protiv HPV vakcine koji izaziva rak grlića materice, ali i 10-15 drugih lokaliteta, zbog čega postoji predlog i da vakcinacija protiv humanog papiloma virusa sada bude obavezna”, pojašnjava Radovanović.

On podsjeća da su morbili (male boginje) najzaraznija bolest i da jedan od oboljelih može inficirati od 12 do 18 - u prosjeku 15 osoba, a da osim smrtnog ishoda može dovesti i do teških komplikacija kakve su meningitis i encefalitis.

Zbog toga je, poručuje, za kolektivni imunitet potrebno najmanje 95 odsto vakcinisanih.

Za godinu pad od 9,4 procenta

“Nakon što je u 2022. godini zabilježen blagi porast obuhvata MMR vakcinom, u 2025. godini se nastavio trend pada iz 2024. i iznosi alarmantnih 13,2 odsto”, navode iz IJZ i poručuju da je i dalje prisutan značajan negativan uticaj antivakcinalnih poruka, dezinformacija na društvenim mrežama i aktivnog djelovanja antivakcinalnih pokreta u regionu.

“Ove poruke dodatno zbunjuju roditelje, a zabrinjava činjenica da odgovor zdravstvenog sektora, naročito na sekundarnom i tercijarnom nivou, nije bio dovoljno snažan”, navode autori.

Prema podacima, obuhvat je za godinu pao za 9,4 odsto, kada je iznosio 22,6 i daleko je niži od potrebnih 95 odsto.

“Glavni razlog ovako niskih obuhvata je ne toliko ‘glasno’, ali veoma prisutno angažovanje pripadnika antivakcinalnih grupa koji su uprkos obolijevanju i umiranju od morbila tokom 2017. i 2018. godine, posebno u Srbiji, preko društvenih mreža i dalje širili neprovjerene i netačne informacije, dezinformacije i kontroverze u vezi sa bezbjednošću MMR vakcine”, objašnjavaju iz IJZ.

Efekat antivakcinalnih poruka, tvrde, je najuočljiviji u južnom (primorskom) i centralnom regionu, odnosno u turistički najinteresantnijim djelovima države u kojima živi stanovništvo sa lakšim pristupom internetu i velikom broju različitih antivakcinalnih web sajtova.

“Niski obuhvati su dijelom i posljedica zbunjenosti roditelja usljed nedovoljno snažnog i jednoglasnog stava i odgovora pedijatrijske službe na sve veći broj antivakcinalnih poruka, ali i na sve veći broj zahtjeva roditelja za edukacijom i informisanošću kada se radi o MMR vakcini, a na koje pedijatri zbog opterećenosti i obima posla, a često i neadekvatne obuke za komunikacijske vještine nisu u stanju da odgovore”, pojašnjavaju u IJZ.

Tvrde da su uočili i da je određeni broj pedijatara nekritički sklon tome da uspostavlja privremene kontraindikacije za vakcinaciju, podrivajući na taj način stav struke i medicine zasnovane na dokazima kada se radi o upotrebi MMR vakcine.

“Što sve dodatno pojačava zbunjenost roditelja i odlaganje MMR vakcinacije. O ovakvim praksama Institut je više puta prethodnih godina skretao pažnju upravama domova zdravlja kao i izabranim pedijatrima u sklopu kontinuirane medicinske edukacije, kao i tokom posjeta domovima zdravlja”.

Obuhvat iznad 50 odsto vakcinisane djece nije postigla nijedna opština, dok su u pojedinim opštinama registrovani obuhvati koji predstavljaju ozbiljan epidemiološki rizik.

“Posebno zabrinjava situacija u Šavniku, gdje obuhvat iznosi nula odsto, što zahtijeva reakciju nadležnog doma zdravlja u Nikšiću, iako su procenti obuhvata drastično promjenljivi sa vakcinacijom već nekoliko godina zbog malog broja djece u ovoj opštini”. Niske stope vakcinisanih, ispod deset odsto, bilježe i opštine Zeta, Budva, Nikšić, Plužine, Danilovgrad, Cetinje i Ulcinj.

Na snazi ostaje pojačan nadzor

Kao posljedica nezadovoljavajućih i nedovoljnih obuhvata vakcinacijom protiv morbila, a usljed kako tvrde u IJZ razornog djelovanja antivakcinalnih pokreta od 2014. pa naovamo, tokom 2018. godine registrovano je 200 slučajeva obolijevanja, bez težih komplikacija i bez smrtnih ishoda. Prema podacima, već u 2023. oboljelo je 35 osoba, od kojih nijedna nije bila potpuno vakcinisana, a lani 12.

Najviše oboljelih registrovano je u Plavu i Gusinju, a samo jedna je bila potpuno vakcinisana.

“Prije uvođenja obavezne imunizacije, od malih boginja je, praktično, oboljevalo svako lice izloženo infekciji virusom morbila. Nakon uvođenja obavezne imunizacije protiv ove bolesti sedamdesetih godina 20. vijeka, smanjen je broj oboljelih lica proporcionalno obuhvatu vakcinisanja, ali su male boginje u Crnoj Gori zadržale svoj uobičajeni ciklični tok sa epidemijskim vrhom svakih tri do pet godina, prije svega zbog manjeg obuhvata vakcinacijom od onog koji bi obezbjeđivao prestanak javljanja ovog oboljenja u epidemijskoj formi”, piše u izvještaju IJZ.

Tvrde da do daljeg na snazi ostaje pojačan sistem nadzora nad morbilima koji podrazumijeva epidemiološko i laboratorijsko ispitivanje svake osipne groznice, iako iskustva (epidemije morbila u Bugarskoj, Njemačkoj, Francuskoj, itd.) ukazuju da poseban rizik predstavljaju teško dostupne i mobilne populacije koje često mijenjaju mjesto prebivališta i neadekvatno se odazivaju redovnim i vanrednim vakcinalnim kampanjama, a žive u gusto smještenim kolektivnim centrima.