Podaci Monstata o broju živorođene djece prema starosti majke pokazuju da je Crna Gora u posljednjih šest decenija prošla kroz jednu od najvećih demografskih promjena u svojoj novijoj istoriji.

Foto: Ilustracija/Pixabay.com 

Dok su šezdesetih i sedamdesetih godina prošlog vijeka žene najčešće rađale u ranim dvadesetim godinama, danas najveći broj djece na svijet donose majke koje su zakoračile u četvrtu deceniju života. Pritom, broj rođenje djece gotovo da je upola manji.

Generacije naših baka i majki postajale su roditelji mnogo ranije nego žene danas, a statistika veoma precizno pokazuje koliko se društvo promijenilo za samo nekoliko decenija.

Nekada je bilo gotovo uobičajeno da žena sa 22 ili 23 godine već postane majka, dok je danas upravo period između 30. i 34. godine postao vrijeme kada najveći broj žena u Crnoj Gori dobija dijete. To je i pokazatelj koliko su se društvene okolnosti, ekonomske prilike i životni prioriteti u Crnoj Gori promijenili tokom posljednjih šest decenija.

U Crnoj Gori je 1961. godine rođeno 12.994 djece, gotovo duplo više nego danas. U toj godini apsolutno su dominirale majke starosti između 20 i 24 godine koje su rodile 4.126 djece, dok su žene od 25 do 29 godina rodile 3.930 djece. Starosna grupa od 30 do 34 godine učestvovala je sa 2.552 rođenja, što jasno pokazuje da je tada bilo uobičajeno da se porodica osniva veoma rano i da žene do tridesete godine već imaju jedno ili više djece.

Slična situacija zabilježena je i deset godina kasnije. Tokom 1971. godine žene između 20 i 24 godine rodile su 3.890 djece, dok je među ženama od 25 do 29 godina zabilježeno 2.833 rođenja, a među majkama od 30 do 34 godine 2.158 porođaja.

Tokom osamdesetih godina počinju da se primjećuju prve promjene u starosnoj strukturi majki. Žene starosti između 20 i 24 godine 1980. i dalje su bile najbrojnije među porodiljama sa 3.545 rođene djece, ali se broj porođaja među ženama od 25 do 29 godina približio na 2.628, dok je i grupa od 30 do 34 godine bilježila rast sa gotovo 1.900 rođenja.

Bio je to period ubrzane urbanizacije, većeg obuhvata visokog obrazovanja i sve većeg uključivanja žena na tržište rada, što je postepeno dovelo do pomjeranja roditeljstva u kasnije godine života.

Prelomni trenutak dogodio se početkom devedesetih godina kada su žene starosti od 25 do 29 godina prvi put postale grupa koja donosi najveći broj novorođene djece. Tokom 1990. godine upravo su žene u kasnim dvadesetim rodile 3.086 djece, dok je među ženama od 20 do 24 godine zabilježeno 2.986 rođenja. Taj trend nastavljen je i tokom prve decenije ovog vijeka. Godine 2000. žene između 25 i 29 godina rodile su 2.879 djece, dok je u grupi od 20 do 24 godine registrovano 2.659 rođenja. Tri godine kasnije razlika je postala još izraženija, pa su žene od 25 do 29 godina rodile 2.615 djece, a njihove nešto mlađe sugrađanke 2.492.

Međutim, najveća promjena dogodila se tokom posljednjih petnaestak godina kada su žene u tridesetim godinama preuzele primat.

Već 2013. godine žene od 30 do 34 godine približile su se grupi od 25 do 29 godina sa više od dvije hiljade rođenih, a samo nekoliko godina kasnije postale su najbrojnije među porodiljama. Podaci za 2023. godinu pokazuju da su žene od 30 do 34 godine rodile 2.174 djece, dok je među ženama od 25 do 29 godina registrovano 2.104 rođenja. Istovremeno je broj porođaja među ženama od 20 do 24 godine pao na svega 954.

Najnoviji podaci za 2024. i 2025. godinu potvrđuju da se ovaj trend nastavlja i dodatno učvršćuje. Tokom 2025. godine žene između 30 i 34 godine rodile su 2.151 dijete, dok su žene starosti od 25 do 29 godina rodile 2.018 djece. U isto vrijeme žene između 20 i 24 godine donijele su na svijet svega 936 beba, što znači da danas žene u ranim tridesetim rađaju više nego dvostruko češće nego žene u ranim dvadesetim godinama života.

Posebno je zanimljiv rast broja porođaja među ženama starijim od 35 godina. Šezdesetih godina prošlog vijeka žene starosti između 35 i 39 godina rodile su 1.137 djece, da bi taj broj tokom narednih decenija opadao, a zatim ponovo počeo da raste. Danas je broj porođaja u ovoj starosnoj grupi dostigao nivo od oko 1.250 godišnje, što pokazuje da sve veći broj žena prvo ili drugo dijete dobija upravo nakon 35. godine života. Istovremeno raste i broj porođaja među ženama starosti između 40 i 44 godine, iako one i dalje predstavljaju manji dio ukupnog broja porodilja.

Podaci pokazuju i još jednu važnu promjenu. Dok se starost majki povećava, ukupan broj rođene djece se smanjuje. Sa gotovo 13 hiljada novorođenih početkom šezdesetih godina Crna Gora je danas došla na manje od sedam hiljada rođenih godišnje. Društvo koje je nekada karakterisalo rano zasnivanje porodice i veći broj djece danas karakterišu kasnije stupanje u brak, duže školovanje, težnja ka finansijskoj sigurnosti i profesionalnom razvoju prije roditeljstva, kao i promijenjeni životni stilovi i vrijednosti.