Američki meteorolozi upozoravaju na snažan El Ninjo koji bi, prema prognozama, mogao da bude najjači u istoriji mjerenja i dodatno podigne globalne temperature. Fenomen bi mogao da donese ekstremne vremenske prilike širom svijeta, a 2027. godina mogla bi da obori rekord iz 2024. i postane najtoplija godina do sada.

Foto: Ilustracija, Pixabay

Američki meteorolozi iz Nacionalne uprave za okeane i atmosferu (NOAA) objavili su povratak ovog fenomena početkom ljeta, upozoravajući da bi on mogao da doprinese rekordnim globalnim temperaturama.

Mnoge prognoze sugerišu da bi trenutni El Ninjo mogao biti najjači u istoriji mjerenja, zbog čega su ga mediji, iako to nije naučni termin, nazvali „super El Ninjo“.

Ovaj naziv se koristi kada temperature površine mora porastu za najmanje dva stepena celzijusa iznad dugoročnog prosjeka, što se prema posljednjim mjerenjima već dogodilo.

Šta je El Ninjo?

El Ninjo, što na španskom znači „mali dječak“, termin je koji se koristi za opisivanje zagrevanja površinskih voda u tropskom dijelu Tihog okeana. Ovaj prirodni klimatski obrazac se obično javlja svake dvije do sedam godina i traje nekoliko mjeseci, ali ima moć da poremeti vremenske prilike širom svijeta i podigne globalne temperature.

Ime potiče od južnoameričkih ribara koji su pre više vjekova primijetili periodično toplije uslove na obali oko Božića, pa su ga nazvali „El Ninjo“ kao aluziju na rođenje Isusa.

Naučnici su osamdesetih godina prošlog vijeka otkrili i suprotan vremenski obrazac, koji su nazvali La Ninja, što znači „djevojčica“.

Tokom La Ninje, površinska voda u tropskom Pacifiku postaje neuobičajeno hladna, a ovaj fenomen može trajati i do tri godine. Prethodni El Ninjo trajao je otprilike 12 mjeseci, od juna 2023. do maja 2024. godine, a uslijedio je nakon događaja La Ninja koji je trajao od kraja 2020. do početka 2023. godine.

Događaj bez presedana

Ono što trenutni El Ninjo izdvaja jeste njegov predviđeni intenzitet. NOAA je potvrdila da je prag od dva stepena Celzijusa premašen i navodi da El Ninjo jača, uz više od 90 odsto vjerovatnoće da će doći do veoma jakog događaja tokom jeseni i zime 2026–27. na sjevernoj hemisferi.

Agencija procjenjuje da tokom sezone od oktobra do decembra 2026. postoji 69 odsto šanse za istorijski događaj koji bi premašio jačinu svih El Ninjo fenomena zabilježenih od 1950. godine.

Profesor Adam Skejf, šef odseka za dugoročne prognoze u britanskom Met Ofisu, istakao je ozbiljnost situacije.

„Tipičan El Ninjo dovodi do porasta temperature površine mora u ekvatorijalnom Pacifiku između jednog i dva stepena Celzijusa, pri čemu je 2 stepena zaista veliki događaj.

Ako je prognoza tačna - a i drugi sistemi pokazuju slične ekstremne vrijednosti - onda će 2026. godina daleko premašiti naše dosadašnje iskustvo sa El Ninjom i njegovim globalnim klimatskim uticajima“, objasnio je Skejf.

Globalne posledice i najtoplija godina u istoriji

Posljedice El Ninja su dalekosežne i zavise od njegove snage. One uključuju rizik od obilnih padavina, oluja, poplava i suša na različitim lokacijama širom svijeta, kao i nagli porast temperatura.

Ekstremni vremenski uslovi mogu uništiti prinose usjeva i čitave ekosisteme, izazvati zdravstvene krize i naneti veliku ekonomsku štetu. Poslednji veliki El Ninjo doprinio je da 2024. postane najtoplija godina na globalnom nivou. Prognoze sada ukazuju da bi nadolazeći događaj mogao da postavi novi, još viši rekord.

„Tokom velikih El Ninjo događaja, značajno više toplote se oslobađa iz okeana u atmosferu, što dovodi do povećanja globalne prosječne temperature. Stoga je vrlo vjerovatno da će 2027. zamijeniti 2024. kao najtoplija godina u istoriji i biti još jedna godina koja će privremeno premašiti granicu od 1,5 stepen Celzijusa iznad predindustrijskog perioda“, kaže dr Nik Danstoun, naučni saradnik Met Ofisa.

Veza sa klimatskim promjenama

Odnos između klimatskih promjena i El Ninja i dalje je predmet naučnog istraživanja. Iako je El Ninjo prirodni ciklus, on se sada odvija na planeti koja je već toplija zbog ljudskih aktivnosti.

Sagorijevanje fosilnih goriva za energiju i transport pokreće klimatske promjene zadržavanjem sve više sunčeve toplote u atmosferi. To dovodi do kaskadnih efekata kao što su topljenje ledenih ploča, zagrijavanje okeana i nestabilniji vremenski uslovi.

Kada El Ninjo doda dodatnu toplotu već zagrijanoj planeti, efekti jednog procesa pojačavaju uticaje drugog. Dr Ela Gilbert, klimatska naučnica sa Britanskog antarktičkog instituta, rekla je da će trenutni El Ninjo „turbo-napuniti“ globalne temperature.

„Ako klimatsko zagrijavanje već povećava vjerovatnoću ekstremnih događaja, onda El Ninjo dodatno otežava situaciju“, naglasila je ona.

Profesor Stiven Belčer, glavni naučnik Met Ofisa, podsjeća da su prirodne varijacije u klimatskom sistemu takođe u igri, koje se nadovezuju na stresove izazvane klimatskim promjenama. Meteorolozi su upozorili da se Ujedinjeno Kraljevstvo, nakon ljeta sa toplotnim talasima i sušom, sprema za jesen i zimu sa više oluja i kiše, što je direktna posledica ovog „događaja bez presedana“.