Još uvijek nema dokaza o postojanju života van Zemlje, ali naučnici neprestano posmatraju svemir i osluškuju moguće signale koji bi mogli pokazati da u njemu nijesmo sami.

Foto: Ilustracija/Pixabay.com 

Tim naučnika iz Centra za astrofiziku Harvard & Smithsonian i Univerziteta u Oregonu objavio je važno otkriće: prvi put je zabilježen radiosignal koji dolazi direktno sa egzoplanete, odnosno planete van Sunčevog sistema.

Dosadašnja otkrivanja radiosignala u sistemima u kojima se nalaze planete nijesu mogla nedvosmisleno da utvrde da li signali potiču sa planeta ili sa zvijezda oko kojih kruže.

Međutim, nije riječ o vanzemaljcima koji pokušavaju da stupe u kontakt sa nama.

Signal potiče od polarne svjetlosti na egzoplaneti, koja nastaje kada naelektrisane čestice u interakciji sa atmosferom i magnetnim poljem oslobađaju energiju. Polarne svjetlosti postoje i na Zemlji, gdje ih poznajemo kao auroru borealis, odnosno sjevernu polarnu svjetlost, i auroru australis, južnu polarnu svjetlost.

„Iako se radijski izboji povezani sa polarnom svjetlošću opažaju na planetama Sunčevog sistema i nekim ultrahladnim patuljastim zvijezdama, nijedna detekcija radiotalasa do sada nije mogla biti nedvosmisleno povezana sa planetom van Sunčevog sistema, a ne sa njenom matičnom zvijezdom“, naveli su istraživači u radu.

„Otkrili smo brze, ponavljajuće i izrazito kružno polarizovane izboje, kao i kontinuiranu emisiju, na frekvencijama od 0,85 do 3,5 GHz.“

Naučnici su te frekvencije pratili pomoću mreže radioteleskopa MeerKAT u Južnoafričkoj Republici tokom četiri odvojena posmatranja 2025. i 2026. godine.

Beta Pictoris d has joined the group chat

Astronomers using @nasawebb have discovered an exoplanet, Beta Pictoris d, by detecting the unique chemical fingerprint of its atmosphere. The giant planet, along with Beta Pictoris b and c, orbit a young star.

https://t.co/xkd7ykBJ77 https://t.co/5FHEPlXE8X

— NASA Goddard (@NASAGoddard) August 13, 2026

Zvijezda Beta Pictoris

U središtu njihove pažnje bila je zvijezda Beta Pictoris, udaljena oko 63,4 svjetlosne godine od Zemlje. Oko nje kruže tri poznate planete: Beta Pictoris b, Beta Pictoris c i Beta Pictoris d.

Posmatranja su otkrila kratke i ponavljajuće radijske izboje, pri čemu su radiotalasi bili snažno kružno polarizovani. To je karakterističan potpis signala koje proizvode polarne svjetlosti.

Koristeći kvazare, izuzetno sjajna jezgra udaljenih galaksija, kao referentne tačke na mapi neba, istraživači su sa visokim stepenom sigurnosti uspjeli da utvrde da signali dolaze sa planete Beta Pictoris b, a ne sa same zvijezde Beta Pictoris.

Beta Pictoris pripada zvijezdama ranog spektralnog tipa, što znači da je toplija, veća i strukturno drugačija od zvijezda poput našeg Sunca.

„Nijedan poznati fizički mehanizam koji uzrokuje radijsku emisiju kod zvijezda ranog tipa ne može objasniti uočenu emisiju“, naveli su istraživači.

Naučnici su pokazali i koliko bi izolovanje ovakvog radiosignala moglo biti korisno. Njegova svojstva upućuju na takozvanu nestabilnost elektronskog ciklotronskog masera (ECMI), isti proces koji proizvodi radijske emisije povezane sa polarnom svjetlošću na Zemlji i Jupiteru.

ECMI može pružiti i vrijedne informacije o magnetnom polju planete.

Čini se da Beta Pictoris b ima posebno snažno magnetno polje, što je u skladu sa prethodnim modelima te planete i njenom dinamo aktivnošću, odnosno unutrašnjim procesima koji stvaraju magnetno polje.

„Ovo predstavlja prvo direktno mjerenje jačine magnetnog polja neke egzoplanete i u skladu je sa predviđanjima modela dinama za mladu, masivnu džinovsku planetu“, napisali su naučnici.

Prema njihovim proračunima, Beta Pictoris b ima izuzetno snažno magnetno polje, hiljadama puta jače od Zemljinog. Njena radijska emisija povezana sa polarnom svjetlošću mogla bi biti podstaknuta i veoma brzom rotacijom – planeti je potrebno svega osam do devet sati da se jednom okrene oko svoje ose.

Beta Pictoris b

Beta Pictoris b prvi put je otkrivena 2008. godine i riječ je o ogromnoj planeti čija je masa približno deset puta veća od Jupiterove.

Sada je postala i prva egzoplaneta sa koje je zabilježen jasan radiosignal.

Istraživači su već usmjerili pažnju na druge planete. Posebno ih zanima još sedam poznatih džinovskih egzoplaneta u pet obližnjih zvjezdanih sistema, koji bi uskoro mogli biti analizirani na isti način kao Beta Pictoris b.

„Poboljšanje osjetljivosti instrumenata za približno pet do sedam puta, što se očekuje od radioteleskopa naredne generacije, omogućiće njihovo otkrivanje“, naveli su istraživači.

Istraživanje još nije objavljeno u recenziranom naučnom časopisu, ali je dostupno na internet repozitorijumu arXiv.