Post podrazumijeva dugotrajno izbacivanje animalnih proizvoda - meso, mlijeko, jaja, ponekad i ribu, a zatim naglo, ponovno uvođenje nakon posta. Ovo može imati brojne fiziološke efekte, kako pozitivne tako i potencijalno štetne.

Foto: Ilustracija/ Pexels

Dok postoje brojne prednosti posne ishrane, postoje i izazovi koje treba uzeti u obzir kako bi se izbjegli potencijalni zdravstveni rizici.

Pozitivni efekti pravoslavnog posta na zdravlje

Posna ishrana uključuje smanjen unos zasićenih masti iz mesa i mliječnih proizvoda, i to može dovesti do smanjenja LDL („lošeg“) holesterola, što je povoljno za kardiovaskularno zdravlje. Neka Istraživanja ukazuju na smanjenje ukupnog i LDL holesterola, kao i blagi pad triglicerida tokom Velikog posta.

Ona dalje objašnava da je postom u ishrani povećan unos vlakana – pasulja, soje i povrća, što dodatno smanjuje apsorpciju holesterola u crijevima.

Ako se konzumira riba i orašasti plodovi, unos omega-3 i omega-6 masnih kisjelina je znatno povećan u od odnosu na našu redovnu ishranu.

Sljedeći pozitivan efekat na zdravlje koji navodi, je taj što dolazi do smanjenja sistemskih upala usled većeg unosa antioksidansa iz povrća i voća.

„Smanjen unos soli iz mesnih prerađevina, a povećan unos kalijuma iz biljne hrane ima veoma povoljan uticaj na krvni pritisak“, ističe nutricionista.

Kada su u pitanju metabolički efekti, nutricionistkinja kaže da je na prvom mjestu poboljšana insulinska osjetljivost (manje zasićenih masti i više vlakana), zatim slijedi veoma važna detoksikacija jetre (manje unos trans-masti i aditiva). Sve to rezultira blagim gubitkom težine zbog smanjenog unosa kalorija i masne hrane.

„Post se smatra odgovornim i za bolje zdravlje crijevnog mikrobioma usled povećanog konzumiranja probiotika iz kiselog kupusa, krastavaca i fermentisane hrane, kao i prebiotičkih vlakana koja se nalaze u sočivu, pasulju i cjelovitim žitaricama.“- ističe nutricionista.

Negativni efekti posta

Greške u ishrani tokom pravoslavnog posta su česte, kaže nutricionista, počevši od toga da se u određenim periodima posta, koji su prilično dugi, isključuje riba iz ishrane.

„Kako smanjenje unosa zasićenih masti životinjskog porijekla može uticati pozitivno na smanjenje nivoa homocisteina u krvi tako ga može i povećati nedovoljan unos B12 vitamina koji se nalazi u zavidim količinama u ribljem mesu. Bez dovoljno vitamina B12, homocistein se nakuplja u krvi“, objašnjava nutricionista.

Homocistein je neproteinska sumporna aminokiselina koja nastaje kao intermedijer u metabolizmu metionina (esencijalna aminokiselina) uz pomoć ovog vitamina.

„Kada je ovaj parameter u krvi povišen, prestavlja ozbiljan faktor rizika za kardiovaskularne bolesti“, dodaje ona.

Zanimljivo je, kaže Tišma, da jetra i riba poput šarana sadrže izuzetno visoke koncentracije ovog vitamina i dodaje da konzumacija riba kao što su skuša ili sardine može značajno doprinijeti održavanju zdravih nivoa ovog vitamina.

Konzervisane ribe (sardine, tunjevina u vodi) zadržavaju vitamin B12 a kuvanjem se smanjuje za 10 do 30 odsto.

„Sljedeći nedostak posne ishrane je nedovoljan unos gvožđa životinjskog porijekla koji se bolje apsorbuje u organizmu od gvožđa biljnog porijekla te predstavlja rizik od anemije, posebno kod žena. Takođe, mogući su nedostatci kalcijuma i vitamina D“, objašnjava nutricionista.

Ona dodaje da ukoliko se posnom ishranom ne unose dovoljno selen i jod, koji se nalaze u ribi i mlijeku, može doći do poremećaja rada štitne žlijezde, pogotovo ako post traje predugo.

„Takođe, ako post nije dobro isplaniran i postoji manjak esencijalnih aminokiselina u ishrani, može doći do gubljenja mišićne mase – organizam troši mišiće za energiju“, ukazuje Tišma.

Ona je istakla da je  jedan od najčešćih problema, koji se javljaju tokom perioda posta, povećan unos prostih ugljenih hidrata, upravo zbog nedostatka unosa proteina kada se naše tijelo osjeća iscrpljeno.

„Zbog toga posežemo za unosom brzo dostupne energije u vidu slatkiša, proizvoda od bijelog brašna, pogotovo pripremljenih u pekarama, testenina i krompira“, kaže nutricionista.

Kako navodi, prosti ugljeni hidrati izazivaju brz skok insulina, a zatim nagli pad šećera što izaziva još veću želju za slatkišima, a sve to, nerijetko dovodi do pojave predijabetesa, a nakon toga i dijabetesa tip 2.

Nagli prelazak na ishranu životinjskog porijekla

Ako se nakon dužeg posta odmah vratimo velikim količinama mesa, mliječnih proizvoda i masti, može doći do probavnih problema, smatra Tišma.

To su, kako navodi, pankreatitis (akutno zapaljenje pankreasa) zbog naglog opterećenja mastima, zatim, dijareje ili zatvori zato što se naš mikrobiom nije prilagodio naglom unosu hrane životinjskog porijekla.

„Takođe, postoje opasnosti od ubrzanog aterogenog dejstva uslijed naglog unosa velike količine zasićenih masti (nagli skok LDL holesterola) kao i oksidativnog stresa zbog naglog unosa gvožđa iz crvenog mesa“, dodaje ona.

Nutricioništa kaže da je nerijetka i dehidratacija, i poremećaj elektrolita zbog povećanog unosa natrijuma iz suvog mesa i sireva, kao i nagla promjena nivoa kalijuma ako se ne nadoknadi unosom povrća.

„Tijelo može djelimično smanjiti proizvodnju određenih enzima i želučanih sokova tokom dužeg izbjegavanja masti i proteina iz animalne hrane, ali ne gubi tu sposobnost trajno. Ako dugo ne unosite masti, na primjer tokom strogog posta na vodi, tijelo smanjuje proizvodnju lipaze jer joj nije potrebna“, objašnjava Tišma.

Ona dodaje da kada naglo pojedete masno meso, sir ili mliječne proizvode, organizam ne može odmah da proizvede dovoljno lipaze, tako da se masti ne razlažu pravilno što rezultira nadutošću i dijarejom.

Kako navodi, želudac smanjuje lučenje hlorovodnične kiseline i pepsina (enzim za proteine) ako dugo ne dobija meso odnosno jaja.

„Naglo unošenje proteina poput pečenja i ćevapa, može dovesti do teškoće u varenju, osjećaja težine kao i do gorušice“, kaže ona.

Prema riječima nutricioniste, mikrobiom se prilagođava biljnoj ishrani (više bakterija koje vare vlakna, manje onih koje razgrađuju masti i proteine).

„Naglo vraćanje mesa može izazvati nadutost, gasove, grčeve dok se mikrobiom ne rebalansira“, ukazuje Tišma.

Takođe smatra da  post može imati značajne zdravstvene benefite, ali samo ako je dobro isplaniran.

„To podrazumijeva dovoljan unos vitamina B12, folata i vitamina B6, kao i balansiran unos proteina. Biranje cjelovitih žitarica, izbjegavanje šećera i slatkiša, tjestenina i pekarskih proizvoda od bijelog brašna, pržene i industrijski obrađene hrane“, kaže ona.

Nutricionista dodaje da je od izuzetne važnosti postepeno vraćanje na namirnice životinjskog porijekla.

„Tokom uskršnje trpeze jesti ribu, jedno do dva jaja, malo nemasnog, probiotskog jogurta, povrće i integralne hljebove. Tek naredni dan uvesti ostale mliječne proizvode i bijelo pileće meso. Crvena mesa ostaviti za koji dan kasnije“, savjetuje nutricionista.