Decembarski solsticij ili početak zime označava da se Sunce nalazi na najjužnijoj tački na nebu u jednoj godini.

Foto: Ilustracija/Pixabay.com 

Zvanični početak zime ove godine nam stiže 21. decembra u 16.03 po srednjoevropskom vremenu. Za nas na sjevernoj hemisferi to znači najkraći dan i najdužu noć. Istovremeno, ljudi na južnoj hemisferi će slaviti prvi dan ljeta i najkraću noć i najduži dan u godini.

Poslije 21. decembra putanja Sunca će ponovo početi da se pomjera ka sjeveru na nebu. Ukoliko želite, biće zabavno da pratite kretanje zalazaka Sunca na horizontu pomoću komadića ljepljive trake na prozoru. Ako to uradite, vidjećete da se zalazak Sunca pomjera sve dalje i dalje ka sjeveru.

Za vrijeme decembarskog solsticija, Zemlja je pozicionirana tako da Sunce ostaje ispod horizonta Sjevernog pola. U međuvremenu, Sunce je 24 sata dnevno na Južnom polu.

Sve lokacije južno od ekvatora imaju dužinu dana veću od 12 sati. Sve lokacije severno od ekvatora imaju dužinu dana kraću od 12 sati.

Danas posmatramo solsticij iz svemirske perspektive i znamo da je to astronomski događaj. Uzrokovan je nagibom Zemljine ose i njenim orbitalnim kretanjem oko Sunca.

Zemlja ne kruži uspravno. Umjesto toga, nagnuta je ka svojoj osi za 23,5 stepeni. Tokom godine, ovaj nagib uzrokuje da Zemljina sjeverna i južna hemisfera zamene mesta u najdirektnijem prijemu Sunčeve svjetlosti i toplote. Upravo taj nagib, a ne naša udaljenost od Sunca, uzrokuje zimu i ljeto.

Ravnodnevica stiže za 89 dana

Na dan početka zime Sunce u Beogradu izlazi u 7.13, a zalazi u 16 sati, što znači da će obdanica trajti osam časova i 47 minuta, a noć 15 časova i 13 minuta, saopštilo je Astronomsko društvo „Ruđer Bošković".

Poslije 21. decembra dani počinju da se produžavaju, a zima će trajati do petka, 20. marta 2026. godine.

Solsticij i nagib Zemljine ose

Ljudi su od davnina znali da se putanja Sunca preko neba, dužina dnevnog svijetla i mesta izlaska i zalaska Sunca menjaju na pravilan način tokom godine. Izgradili su spomenike poput Stounhendža u Engleskoj i Intihuatane u Maču Pikčuu u Peruu kako bi pratili godišnje kretanje Sunca.

U stvari, na prelazu svake nove godine smo najbliži Suncu. Godine 2026, Zemljin perihel – ili najbliža tačka Suncu – biće u 18 časova po našem vremenu 3. januara. Ulazimo u zimu zato što se severna hemisfera najviše udaljava od Sunca tokom godine otprilike u ovo doba godine.

Zašto najraniji zalazak sunca nije na najkraći dan

Decembarski solsticij označava najkraći dan u godini na sjevernoj hemisferi i najduži dan na južnoj hemisferi. Ali najraniji zalazak Sunca – dešava se prije 21. decembra. Nama se ove godine dogodilo oko 10. decembra. 

Umjesto da se usredsredimo samo na vreme zalaska ili izlaska Sunca, ključ je u onome što se naziva pravim solarnim podnevom, što je doba dana kada Sunce dostiže svoju najvišu tačku na svom putovanju preko neba.

Početkom decembra, pravo solarno podne dolazi skoro 10 minuta ranije po satu nego što je to slučaj za vreme solsticija oko 21. decembra. Pošto pravo podne dolazi kasnije za vrijeme solsticija, tako će se desiti i sa vremenom izlaska i zalaska Sunca.

Upravo je to neslaganje između vremena na satu i položaja Sunca je ono što uzrokuje da najraniji zalazak Sunca na severnoj hemisferi prethode decembarskoj kratkodnevici.

Tačan datum najranijeg zalaska Sunca zavisi od geografske širine. Ali redosled je uvek isti: najraniji zalazak Sunca, najkraći dan za vreme solsticija, najkasniji izlazak Sunca oko početka januara.

I tako se ciklus nastavlja.