Osjećaj bezbjednosti u Crnoj Gori znatno je opao – sa 71 odsto građana koji su zemlju smatrali bezbjednom 2023. na 53,8 odsto u 2025. godini. Čak 80,9 odsto građana podržava bližu saradnju policije i zajednice u sprečavanju kriminala, ali samo trećina vjeruje da takva saradnja zaista postoji u praksi

Foto: Skupština Crne Gore

Novo istraživanje „Percepcija policije u Crnoj Gori 2025“, koje je za Misiju OEBS-a u Crnoj Gori sproveo Institut Damar, pokazuje složenu i nimalo jednostavnu sliku odnosa građana prema policiji i bezbjednosti. Policija je i dalje među institucijama kojima se vjeruje više nego većini drugih djelova sistema, ali taj kredit povjerenja slabi iz godine u godinu. Istovremeno, raste osjećaj nesigurnosti, organizovani kriminal i droga ostaju na vrhu liste strahova, a javnost sve otvorenije traži policiju koja će biti prisutnija, vidljivija i bliža zajednici.

Rezultati istraživanja predstavljeni su direktoru Uprave policije Lazaru Šćepanoviću i predstavnicima policije na sastanku u prostorijama Misije OEBS-a, u prisustvu šefa Misije ambasadora Jana Haukasa. Uz nalaze istraživanja predstavljena je i analiza sa preporukama za sprovođenje policijskog rada u zajednici - modela koji podrazumijeva snažniju vezu policije i građana, više preventivnog rada i neposredniju komunikaciju sa lokalnim sredinama.

Nije slučajno što je upravo taj koncept stavljen u prvi plan: čak 80,9 odsto građana podržava zajedničke aktivnosti policije i građana radi sprečavanja kriminala u zajednici.

Smanjen osjećaj bezbjednosti
Ključni nalazi istraživanja pokazuju, međutim, da se osjećaj opšte bezbjednosti vidno pogoršava. U 2025. godini 53,8 odsto ispitanika smatra da je situacija u Crnoj Gori bezbjedna, dok 41,1 odsto vjeruje da nije. Prije dvije godine slika je bila znatno povoljnija: 2023. čak 71 odsto građana smatralo je da je zemlja bezbjedna, a 24,9 odsto suprotno. Već 2024. udio pozitivnih odgovora pao je na 58 odsto, a negativnih porastao na 36,2 odsto, da bi ove godine gotovo svaki drugi građanin bezbjednosnu situaciju procjenjivao sa rezervom ili strahom.

Posebno je upadljiv pad broja onih koji zemlju vide kao „u potpunosti bezbjednu“ - sa 25 odsto 2023. na svega 10,1 odsto 2025. Istovremeno, udio onih koji kažu da Crna Gora „uopšte nije bezbjedna“ porastao je sa 7,6 na 15,9 odsto.

Građani su ipak nešto sigurniji kada procjenjuju vlastitu zajednicu nego državu u cjelini. U 2025. godini njih 69 odsto kaže da se u svojoj sredini osjeća bezbjedno, dok 28,6 odsto smatra da nije bezbjedno. I tu je, međutim, slika slabija nego ranije. Još 2023. godine čak 80,6 odsto ispitanika osjećalo se bezbjedno u svom komšiluku, a samo 17,7 odsto nebezbjedno. Prošle godine taj odnos je pao na 67,9 prema oko 28,5 odsto, a ove je zabilježen tek blagi oporavak.

Negativan osjećaj bezbjednosti češće iskazuju žene, kao i stariji od 55 godina, dok se među mladima od 18 do 24 godine izdvaja najviši udio onih koji kažu da se „uopšte ne osjećaju bezbjedno“.

Istraživanje pokazuje i regionalne razlike u percepciji bezbjednosti. Najizraženiji osjećaj nesigurnosti zabilježen je u centralnom regionu, dok građani na sjeveru u najvećem procentu smatraju da je bezbjednosna situacija u njihovim sredinama stabilna.

Konkretne prijetnje

Kada se pređe sa opšteg osjećaja na konkretne prijetnje, odgovori građana su precizni i takođe prilično konkretni. Organizovani kriminal kao ozbiljnu prijetnju vidi 55,6 odsto ispitanika, narkomaniju 55,3 odsto, trgovinu drogom 52,2 odsto, korupciju 49,1 odsto, a ubistva 46 odsto. Zabrinuti su građani i zbog nasilja u porodici - 43,9 odsto, privrednog kriminala - 41,5 odsto... Da su zabrinuti zbog vršnjačkog nasilja i bezbjednost i školama odgovorilo je 40,6 odsto ispitanih. Slijede saobraćaj, pa maloljetnička delinkvencija, trgovine ljudima, zločin iz mržnje, ekološki kriminal...

Kome se (ne) vjeruje

Uprkos svemu tome, policija ostaje druga na listi institucija kojima građani najviše vjeruju. Na skali od jedan do pet vojska ima prosječnu ocjenu 3,10, policija 2,76, nevladine organizacije 2,73, a mediji 2,63. Na dnu su političke partije, sa ocjenom 2,21 i kontinuiranim padom povjerenja - sa 2,39 na 2,25, pa na 2,21.

Ipak, i povjerenje u policiju ide silaznom putanjom: sa 3,06 u 2023. na 2,87 u 2024. i 2,76 u 2025. Još izraženiji pad bilježe sudstvo, sa 2,67 na 2,26, i lokalna samouprava, sa 2,95 na 2,54. Dakle, policija i dalje stoji relativno visoko, ali ne zato što povjerenje u nju raste, nego zato što povjerenje u institucije u cjelini slabi.

Zanimljivo je i kako građani spontano opisuju policiju. Najčešća asocijacija na riječ „policija“ jesu „sigurnost, bezbjednost i mir“, što navodi 32,5 odsto ispitanika. Slijede saobraćajne nezgode sa 21 odsto i hapšenje kriminalaca sa 16,4 odsto. To pokazuje da policija u svijesti javnosti nije samo represivni aparat, već i simbol reda i zaštite. Ipak, kada ih pitate da li vide promjene u njenom radu, građani su rezervisani. Njih 38,5 odsto kaže da je u posljednjih 12 mjeseci primijetilo promjene nabolje, 34,2 odsto ne vidi nikakve promjene, dok 19,2 odsto smatra da se rad policije promijenio nagore.

Policija i građani

Posebno je važan dio istraživanja koji se odnosi na policiju u zajednici. Tu se otvara vjerovatno najveći raskorak između onoga što građani žele i onoga što vide u praksi. Iako više od 80 odsto podržava zajedničke aktivnosti policije i građana, samo 33,9 odsto smatra da policija zaista sarađuje sa građanima. Taj procenat je bio 38,4 odsto 2024. i 43,6 odsto 2023. godine. U međuvremenu je najčešći odgovor postao neutralan: 34,6 odsto ispitanika kaže da policija „niti sarađuje niti ne sarađuje“. Drugim riječima, podrška saradnji je ogromna, ali se stvarna saradnja sve manje vidi.

Bilježi se blagi pozitivan pomak u percepciji da policija preduzima adekvatne mjere prema narušavanju javnog reda i mira - 27,4 odsto prema 24,4 odsto u odnosu na prošlu godinu. Na skali efikasnosti od jedan do pet, 2025. godina donosi blago poboljšanje u percepciji borbe protiv korupcije, sa 2,40 na 2,52, borbe protiv kriminala, sa 2,52 na 2,64, i borbe protiv organizovanog kriminala, sa 2,35 na 2,40. S druge strane, i dalje najbolje ocijenjeno upravljanje i bezbjednost granice blago pada sa 3,13 na 3,01, a niža je i ocjena zaštite bezbjednosti u saobraćaju, sa 2,84 na 2,77.

Kriminal se ne prijavljuje iz straha

Jedan od najtežih nalaza istraživanja odnosi se na spremnost građana da prijave kriminal. Udio onih koji kažu da vjerovatno ili sigurno ne bi prijavili saznanja o kriminalnim aktivnostima porastao je sa 21 odsto 2023. na 27,2 odsto 2024, a ove godine na 32 odsto. Glavni razlog je strah od osvete zbog moćnih zaštitnika kriminalnih grupa, koji navodi 55,9 odsto ispitanika, dok 40,9 odsto smatra da policija ionako ne bi preduzela adekvatne radnje. To je možda i najteža poruka za sistem: problem nije samo u kriminalu, već u uvjerenju da prijavljivanje ne garantuje zaštitu.

U dijelu koji se bavi korupcijom, istraživanje pokazuje gotovo jednako ozbiljnu sliku. Korupciju kao uglavnom ili veoma izražen problem vidi 78,3 odsto ispitanika, što je neznatno manje nego 2024, ali znatno više nego 2023. kada je taj udio bio 69,7 odsto. Posebno raste broj onih koji korupciju vide kao veoma izražen problem - sa 31,7 odsto 2023. na 40,8 odsto 2024. i 42 odsto 2025. Kada je riječ o umiješanosti policije u korupciju, 28,2 odsto vjeruje da je umiješan određeni broj pripadnika policije, 26 odsto da su u pitanju pojedinci, a svega 4,2 odsto smatra da nijedan policajac nije umiješan.

Istovremeno raste i procenat pozitivnih ocjena da se policija uspješno bori protiv korupcije u sopstvenim redovima - sa 27,1 na 37 odsto, dok negativne ocjene ostaju visoke, ali ipak padaju sa 52,2 na 46,7 odsto.

Posebno su zanimljivi podaci o tome ko, po mišljenju građana, utiče na rad policije. Percepcija političkog uticaja ostaje vrlo izražena, iako pada: 2023. godine 62,2 odsto građana smatralo je da politika utiče na rad policije, 2024. čak 72,3 odsto, a 2025. taj procenat se spušta na 55,9 odsto. Slično je sa percepcijom uticaja kriminalnih grupa: sa 67,4 odsto 2023. i 61,8 odsto 2024. godine, na 50,5 odsto ove godine. To jeste poboljšanje, ali i dalje znači da više od polovine građana vjeruje da policija nije potpuno slobodna od spoljnih pritisaka.

Građani priznaju da nude mito

Iskustvo sa mitom takođe zabrinjava: 14,8 odsto ispitanika kaže da su oni ili član porodice u posljednjih 12 mjeseci ponudili mito policajcu radi izbjegavanja kazne, što je rast u odnosu na 12,8 odsto 2024. i 9,6 odsto 2023. godine. Ipak, među onima koji su to pokušali raste udio onih koji navode da mito nije plaćen - 53,4 odsto prema 47,7 odsto prošle godine. Uz to, 41,3 odsto građana kaže da je čulo za konkretne antikorupcijske aktivnosti unutar policije, što je rast od 6,5 poena u odnosu na 2024, ali većina, 51,7 odsto, i dalje za takve aktivnosti nije čula.

Oružje – tradicija ili potreba

Istraživanje pokazuje i da javnost podržava strože mjere prema organizovanom kriminalu. Njih 64 odsto podržava privremeno oduzimanje imovine osobama za koje postoji jaka sumnja povezanosti sa organizovanim kriminalom, do sudske odluke, a 50,8 odsto vjeruje da bi ta mjera bila efikasna u smanjenju organizovanog kriminala.

Dio istraživanja koji se odnosi na oružje otkriva da Crna Gora, uprkos tradiciji, ostaje izrazito restriktivna u stavovima javnosti. Većina građana, 85,5 odsto, i dalje je protiv posjedovanja oružja, iako podrška njegovom posjedovanju polako raste - sa 11 odsto na 13, pa na 14,5 odsto. Među onima koji podržavaju posjedovanje oružja gotovo apsolutno dominira motiv lične sigurnosti, koji navodi 95,2 odsto, dok tradicija i lov imaju marginalnu ulogu. Istovremeno snažno raste podrška legalizaciji neprijavljenog oružja: sa 45,5 odsto 2023. i 43,7 odsto 2024. na 59,9

odsto ove godine, uz naročit rast opcije kontinuirane legalizacije. Građani su i dalje restriktivni prema nošenju oružja na javnim mjestima - 44,1 odsto je protiv, ali raste podrška modelu „samo uz posebna ovlašćenja“, koju sada podržava 41,2 odsto. Kao najefikasnije kaznene mjere vide kombinacije novčane kazne i oduzimanja oružja, odnosno zatvora i oduzimanja oružja. U isto vrijeme raste zadovoljstvo aktivnostima policije na suzbijanju kršenja Zakona o oružju - sa 63,6 na 72,1 odsto. Međutim, spremnost da se ilegalno oružje preda bez posljedica opada: sa 61,8 odsto 2023. na 55,2 odsto 2024. i 50,2 odsto ove godine.

Trgovina ljudima u sjenci

Nova sekcija istraživanja posvećena trgovini ljudima pokazuje koliko je ovo polje i dalje slabo prepoznato u javnosti. Najviše se prepoznaju prosjačenje kao oblik trgovine ljudima, 60,8 odsto, seksualna eksploatacija sa 40,7 odsto i prisilni dječji brak sa 39,5 odsto. Najslabije su prepoznati eksploatacija surogatstva i kriminalna eksploatacija. Tek 11,4 odsto građana zna i pokazatelje trgovine ljudima i kome se obratiti, dok 31,1 odsto ne zna ni jedno ni drugo, a ukupno 69,6 odsto ne zna pokazatelje. Skoro polovina nije bila izložena sadržajima o trgovini ljudima u posljednjih godinu, a uloga medija ocjenjuje se pretežno negativno. Kada je riječ o efikasnosti institucija u toj oblasti, policija je najbolje ocijenjena - 39,2 odsto je vidi kao veoma ili djelimično učinkovitu, dok su sudovi najkritičnije ocijenjeni.

Prema svima jednako?

Većina ispitanika smatra da policija jednako postupa prema ženama i muškarcima, 67,3 odsto, kao i prema vjerskim i etničkim grupama. Najveće sumnje, međutim, javljaju se kada je riječ o odnosu prema političarima i funkcionerima, kao i prema bogatima i siromašnima. „Prosječan policajac“ najčešće se opisuje kao komunikativan, pristojan i spreman da pomogne, ali su ocjene poštenja i pravičnosti slabije nego 2023. Istraživanje pokazuje i da 80 odsto građana smatra da su muškarci i žene podjednako sposobni za policijski posao, uz najvišu podršku ravnopravnosti u administrativnim poslovima i upravljanju, a najnižu u posebnim jedinicama i istragama zločina. Kao glavne prepreke za žene koje bi razmatrale karijeru u policiji navode se usklađivanje posla i porodičnog života i percepcija da je policijski posao previše zahtjevan.

Vidljivost u padu

Građani su naveli da žele više informacija o organizovanom kriminalu, korupciji, pranju novca i bezbjednosti saobraćaja, temama koje se u istraživanju izdvajaju kao najvažnije za javni interes.

Ukazali su i na potrebu razvoja digitalnih servisa policije, poput onlajn provjere i plaćanja kazni, platformi za anonimno prijavljivanje kriminala i dostupnijih informacija o aktivnostima policije.

Kao razloge nedovoljne informisanosti građani najčešće navode da su informacije površne i suviše opšte, zatim nezainteresovanost, ali i stav da je policija zatvorena i da ne pruža dovoljno informacija. Internet portali ostaju glavni izvor informisanja za 40,8 odsto građana, televizija za 28,2 odsto, dok raste značaj Instagrama i neformalnog informisanja preko rodbine i prijatelja.

Ovo istraživanje je pokazalo da građani policiju i dalje vide kao jednu od rijetkih institucija u koje imaju povjerenje, ali da ono nije bezuslovno. Analiza pokazuje da osjećaj opšte bezbjednosti slabi, strah od kriminala ostaje visok, spremnost da se kriminal prijavi opada, a više od polovine građana i dalje vjeruje da na rad policije utiču politika i kriminalne grupe. Istovremeno, javnost ne traži samo strožu policiju, već policiju koja će biti bliža ljudima, otvorenija i prisutnija u zajednici. U konačnom, odnos građana prema policiji je i dalje između povjerenja i rezerve, podrške i sumnje, ali isto tako, građani pokazuju da još nijesu „odustali“ od policije, već da on nje očekuju mnogo više.