Ukupan javni dug na kraju prošle godine iznosio je 5,18 milijardi eura, odnosno 63,5 bruto domaćeg proizvoda (BDP), navodi se u godišnjem izvještaju Ministarstva finansija o javnom dugu, piše Pobjeda.

Foto: Vlada CG

“Uzimajući u obzir depozite Ministarstva finansija, uključujući i 38.477 unci zlata, koji su na kraju 2025. godine iznosili 804,68 miliona eura, neto javni dug Crne Gore na kraju prošle godine iznosio je 4,38 milijardi eura, odnosno 53,65 odsto BDP-a, što je za 1,14 procentnih poena manje u odnosu na kraj 2024. godine. Na taj način dodatno je unaprijeđena neto pozicija Crne Gore u pogledu zaduženosti”, navodi se u izvještaju.

Crnogorski javni dug na kraju prošle godine bio je iznad mastrihtskih kriterijuma, prema kojima javni dug ne smije da bude veći od 60 odsto bruto domaćeg proizvoda (BDP). Mnoge članice Evropske unije su daleko zaduženije od Crne Gore.

Prema podacima objavljenim tokom prošle godine, najzaduženija evropska država je Grčka, čiji je javni dug tokom prošle godine premašivao 160 odsto BDP-a. Javni dug Italije je dostizao 137 odsto BDP-a, a Francuske 110 odsto, dok je tokom prošle godine javni dug Španije dostizao 107 odsto BDP-a. Sa druge strane, u susjednoj Srbiji na kraju decembra prošle godine javni dug iznosio je 39,35 milijardi eura, što je bilo 44,4 odsto BDP-a.

Zaduživanje

Navedeno je da se tokom prošle godine država primarno zaduživala radi redovne otplate duga i formiranja fiskalne rezerve za ovu i narednu godinu.

“Zahvaljujući tome, ukupno raspoloživa sredstva na kraju 2025. godine iznosila su 661,74 miliona eura, što predstavlja snažnu finansijsku osnovu za naredni period”, piše u izvještaju.

Tokom 2025. godine država je emitovala obveznicu na međunarodnom tržištu u iznosu od 850 miliona eura, kao i domaće obveznice namijenjene fizičkim i pravnim licima u iznosu od 49,87 miliona eura. Pored toga, zaključen je i kreditni aranžman za obezbjeđenje fiskalne rezerve za 2026. i 2027. godinu u iznosu od 450 miliona eura.

U istom periodu, zaključen je i kreditni aranžman sa Evropskom komisijom za realizaciju Instrumenta za reforme i rast (Plan rasta), a realizovana su i povlačenja kreditnih sredstava iz aranžmana zaključenih tokom 2025. godine, kao i iz ranijih ugovora, namijenjenih finansiranju razvojnih i infrastrukturnih projekata.

“- Uporedo, tokom prošle godine, izvršena je redovna otplata duga po osnovu postojećih zaduženja u iznosu od 803,7 miliona eura. Na kraju prošle godine, javni dug rezultat je unaprijed planiranog finansiranja budućih obaveza i realizacije kapitalnih ulaganja”, kaže se u izvještaju.

Ukupan državni dug (bez depozita), na kraju prošle godine, iznosio je 5,15 milijardi eura, ili 63,14 odsto BDP-a.

“Ukupan državni dug uključujući depozite, na kraju prošle godine, iznosio je 4,35 milijardi eura ili 53,29 odsto BDP-a. Spoljni dug iznosio je 4,84 milijardi eura, odnosno 59,33 odsto BDP-a, dok je unutrašnji dug iznosio 311,4 miliona eura, odnosno 3,81 odsto BDP-a. U stanje državnog duga uključen je i dio duga lokalne samouprave, u iznosu od 30,4 miliona eura, po osnovu ugovora koje je Ministarstvo finansija zaključilo sa međunarodnim kreditorima i dalje proslijedilo opštinama u obliku transfernih zajmova”, navedeno je u izvještaju.

Dominiraju obveznice

Dominantni dio državnog duga na kraju prošle godine čini dug po osnovu emitovanih državnih obveznica, sa udjelom od 56 odsto, kao i dug u obliku komercijalnih kredita, sa udjelom od 15,3 odsto ukupnog državnog duga. Za njima slijede bilateralni krediti sa učešćem od 14,8 odsto i krediti kod međunarodnih finansijskih institucija sa učešćem u državnom dugu od 12 odsto.

“Na međunarodnom i domaćem tržištu kapitala kotira se ukupno sedam izdanja crnogorskih državnih obveznica u ukupnom iznosu od 2,88 milijardi eura”, precizira se u izvještaju.

Valutna struktura državnog duga, na kraju prošle godine u odnosu na kraj 2024. godine je ostala gotovo nepromijenjena.

Zahvaljujući realizovanim hedžing aranžmanima, učešće duga u eurima u ukupnom državnom dugu iznosi 99,75 odsto, dok je svega 0,25 odsto državnog duga izraženo u drugim valutama.

“U cilju unapređenja valutne strukture portfolia duga i obezbjeđivanja od valutnog rizika, Ministarstvo finansija je, 2024. godine, zaključilo hedžing aranžman za dolarski kredit kod kineske Exim banke za projekat auto-puta Bar-Boljare, kao i za dolarsku obveznicu emitovanu na međunarodnom tržištu. U skladu sa navedenim, stanje duga za hedžovane aranžmane će se tokom trajanja hedžing aranžmana prikazivati u eurskoj protivvrijednosti prema kursu euro/dolar ugovorenom u hedžing aranžmanu”, dodaje se u izvještaju.

Kamatna struktura

Kada se govori o kamatnoj strukturi državnog duga, došlo je do povećanja učešća duga sa varijabilnom kamatnom stopom za oko 4,2 procentna poena u odnosu na kraj 2024. godine.

“I pored navedenog, ukupan dug sa fiksnom kamatnom stopom i dalje preovladava sa 78,8 odsto učešća u ukupnom državnom dugu. Imajući u vidu značajne promjene na globalnom finansijskom tržištu posljednjih godina, koje karakteriše porast kamatnih stopa, kako fiksnih tako i varijabilnih, uticaj ovih kretanja odrazio se i na portfolio duga Crne Gore. Zaduženja sa varijabilnom kamatnom stopom uglavnom su vezana za EURIBOR i čine 21,2 odsto državnog duga”, navodi se u izvještaju.

Prosječna ponderisana kamatna stopa na kraju prošle godine ostala je na istom nivou, kao na kraju 2024. godine i iznosi 3,92 odsto.

“U prethodnim godinama postojala je tendencija poboljšanja ovog parametra. Međutim, poremećaji na finansijskom tržištu koji su nastali još u vrijeme kovid krize, a potom i geopolitička dešavanja, uslovila su da kamatne stope i dalje ostanu visoke. Na kretanje ovog parametra u prošloj godini najviše je uticalo zaduživanje na tržištu, kako u pogledu visine kamatne stope, tako i u pogledu obima”, piše u izvještaju.

Prosječno vrijeme dospijeća duga, odnosno prosječna ročnost duga na kraju prošle godine je na približno istom nivou kao i na kraju 2024. godine.

“Usljed nepovoljnijih uslova zaduživanja koje, između ostalog, karakterišu kraći rokovi otplate, kao i zbog redovne otplate duga, u periodu od 2020. do 2023. godine parametar prosječne ročnosti duga bilježi opadanje, da bi se taj trend zaustavio u 2023. godini. Od tada, parametar prosječne ročnosti bilježi blagi oporavak. Imajući u vidu da Ministarstvo finansija prepoznaje rizik refinansiranja kao jedan od ključnih faktora u portfoliju duga, poseban fokus je usmjeren na aktivnostima koje imaju za cilj povećanje ovog parametra. Ovaj cilj jasno je definisan i u Srednjoročnoj strategiji upravljanja dugom za period 2025–2027”, navodi se u izvještaju.

Spoljni dug

Spoljni dug na kraju 2025. godine iznosio je 4,84 milijardi eura, odnosno 59,33 odsto BDP-a. U strukturi spoljnog duga, najveće učešće imaju obveznice emitovane na međunarodnom tržištu, za njima slijede kreditni aranžmani kod inostranih banaka i bilateralni kredit sa kineskom Exim bankom.

U dokumentu se podsjeća da je početkom aprila 2025. godine, Ministarstvo finansija emitovalo obveznicu na međunarodnom tržištu u iznosu od 850 miliona eura, s rokom dospijeća od sedam godina i godišnjom kamatnom stopom od 4,875 odsto.

Emisiju je podržalo preko 100 globalnih investitora koji su iskazali dugoročno povjerenje u Crnu Goru. Kada je riječ o strukturi investitora, u pogledu regiona odakle dolaze, najviše su zastupljeni investitori iz Ujedinjenog Kraljevstva (33 odsto), Sjedinjenih Američkih Država (27 odsto), Njemačke, Austrije i Švajcarske (15 odsto), Centralne i Istočne Evrope (15 odsto), ostatak Evrope (devet odsto), dok preostalih jedan odsto dolazi iz Azije. U pogledu oblasti poslovanja investitora najviše su zastupljeni investicioni fondovi sa 60 odsto, zatim banke sa 18 odsto, hedžing fondovi sa 16 odsto i penzioni fondovi i fondovi osiguranja sa šest odsto.

U istom periodu zaključen je kreditni aranžman sa Evropskom komisijom za sprovođenje podrške Evropske unije Crnoj Gori u okviru Instrumenta za reforme i rast (Plan rasta), u iznosu od 273,44 miliona eura.

“Kreditni aranžman je zaključen na period od četrdeset godina, uz grejs period od deset godina i indikativnu kamatnu stopu od 2,8 odsto godišnje. Od ukupnog ugovorenog iznosa, tokom 2025. godine povučen je iznos kredita od 20,96 miliona eura, dok će se preostali iznos povlačiti u tranšama do kraja decembra naredne godine, kada se završava period raspoloživosti kreditnih sredstava”, piše u izvještaju.

Navedeno je da je u cilju obezbjeđivanja fiskalne rezerve za ovu i narednu godinu, krajem prošle godine zaključen sindicirani komercijalni kreditni aranžman u iznosu od 450 miliona eura. Rok otplate ovog kredita je pet godina uz varijabilnu godišnju kamatnu stopu – šestomjesečni Euribor uvećan za fiksnu maržu od 2,5 odsto.

“Navedena zaduženja su imala direktan uticaj na povećanje stanja duga jer su sredstva obezbijeđena emisijom obveznica i sindiciranog kredita povučena u cjelosti, odmah nakon realizacije, dok je iz kredita sa Evropskom komisijom tokom prošle godine povučeno 20,96 miliona eura. Na kretanje duga uticalo je i angažovanje sredstava iz kreditnih aranžmana za infrastrukturne i razvojne projekte, zaključenih u 2025. godini i ranije”, navodi se u izvještaju.

Unutrašnji dug na kraju 2025. godine iznosio je 311,4 miliona eura, odnosno 3,81 odsto BDP-a.

“Unutrašnji dug najvećim dijelom čini dug po osnovu dugoročnih kredita kod domaćih komercijalnih banaka, domaćih obveznica i obaveza po osnovu obeštećenja (restitucije). U stanje unutrašnjeg duga uključen je i dug pravnih lica i privrednih društava, koja pretežno pružaju usluge od javnog interesa, a koja su pod upravljačkom kontrolom i najvećim dijelom finansirana od države, kao i dug po osnovu stare devizne štednje i zaostalih penzija”, dodaje se u saopštenju.

Dug opština 63,3 miliona eura

U izvještaju Ministarstva finansija se navodi da konsolidovani dug opština iznosi 63,3 miliona eura, prema podacima dostavljenim od opština za kraj 2025. godine, što je za 32,87 miliona eura manje nego na kraju 2024. godine.

Kroz stanje spoljnog duga uključen je dug opština po ugovorima koje je potpisala Vlada Crne Gore sa ino kreditorima, a sa opštinama potkreditne sporazume, u iznosu od 30,4 miliona eura (iznos povučenih, neotplaćenih sredstava).

Dug lokalnih samouprava prikazan je i kroz stanje duga lokalne samouprave, u iznosu od 29,44 miliona eura, kao i kroz dug prema Ministarstvu finansija u iznosu od 3,45 miliona eura, koji se odnosi na pozajmicu iz Fonda za podršku opštinama za finansiranje donatorskih projekata.