Lideri Evropske unije suočavaju se s novim, rastućim strahom: sukob Donalda Trumpa s Iranom prijeti da se iz ekonomskog šoka pretvori u razornu političku krizu za krhki politički centar Starog kontinenta, navodi se u opsežnoj analizi portala POLITICO.

Foto: AI generated, ilustracija
 
S obzirom na to da cijene energenata vrtoglavo rastu, a ekonomski rast posustaje, proevropske vlade se pripremaju za krizu koju, po svemu sudeći, nemaju moć da zaustave. Ovaj bi udar mogao ozbiljno uzdrmati već oslabljeni politički "mainstream" unutar bloka.

Širom Evrope, nepopularne vladajuće strukture suočavaju se s populističkim udarima. Prema pisanju Politica, nezadovoljstvo bi moglo udariti toliko snažno da bi sljedeće godine u Francuskoj moglo donijeti pobjedu desničarskom Nacionalnom okupljanju i dovesti ekstremnu desnicu u Jelisejsku palatu, što bi poslalo udarne valove širom svijeta.

"Troškovi energije prelijevaju se na hranu, transport i stanovanje, najteže pogađajući domaćinstva s nižim i srednjim prihodima", izjavio je za Politico Seamus Boland, predsjednik Evropskog ekonomskog i socijalnog komiteta. "Politički gledano, to stvara prostor za nepovjerenje, ne samo prema nacionalnim vladama, već i prema sposobnosti evropskih institucija da zaštite građane. To rizikuje ubrzanje podrške protekcionističkim politikama."

Francuska kao glavna nagrada, ali ne i jedina meta

Iako je Francuska najveća "nagrada" za populiste, ona nije jedini signal da se politički centar u Evropi raspada.

U Bugarskoj, pobjeda Kremlju naklonjenog bivšeg predsjednika Rumena Radeva od 20. aprila izazvala je nervozu među vladajućim strukturama širom Evrope. U Rumuniji bi koaliciona kriza uskoro mogla srušiti proevropskog premijera Iliea Bolojana, dok u Njemačkoj ekstremno desničarska Alternativa za Njemačku (AfD) cilja na dobitke na septembarskim izborima u saveznoj pokrajini Saksonija-Anhalt, nakon što je već prodrla u dijelove zapadne Njemačke.

Iranski sukob bit će u fokusu u ponedjeljak kada se zamjenici ministara finansija iz 27 država članica EU sastanu u Atini kako bi razgovarali o ublažavanju ekonomskih posljedica, a da pri tome ne gurnu blok u dužničku krizu. Njihovi šefovi raspravu će nastaviti sljedeće sedmice u Briselu.

Zvona za uzbunu i prijetnja "stagflacije"

Kada su evropski lideri prošle sedmice održali dvodnevni samit na Kipru, dok su se ekonomski stručnjaci okupili u Grčkoj, jedna tema dominirala je i u privatnim razgovorima i u javnim izjavama: evropska ekonomija je već slaba, a iranski šok prijeti da je učini politički eksplozivnom.

Hormuški moreuz ostaje zatvoren za veći dio komercijalnog pomorskog saobraćaja, zbog čega se cijena nafte drži iznad 100 dolara po barelu. Napadi predvođeni SAD-om i Izraelom najnoviji su, i najakutniji, okidač za ekonomski crveni alarm u Evropi.

Evropski komesar za ekonomiju Valdis Dombrovskis upozorio je za Politico da se Evropa suočava sa "stagflacijom", ekonomskim usporavanjem uz istovremeni rast inflacije. Zbog toga se očekuje da će EU u drugoj polovini maja morati revidirati svoje ekonomske prognoze naniže. Njemačka i Italija, koje zajedno čine više od trećine ukupnog BDP-a EU, to su već učinile.

Macronovo upozorenje: Vrijeme je da se probudimo

Bivši šef Evropske centralne banke (ECB) Mario Draghi ranije je upozorio da Evropi prijeti "spora agonija" ukoliko ne provede duboke reforme kako bi uhvatila korak s brzorastućim Kinom i SAD-om.

"Ne bismo trebali potcijeniti činjenicu da je ovo jedinstven trenutak u kojem su američki, ruski i kineski predsjednik potpuno okrenuti protiv Evropljana", rekao je francuski predsjednik Emmanuel Macron tokom boravka u Atini. "Dakle, pravo je vrijeme da se probudimo."

Ekonomska turobnost ponovo otvara i jednu od najstarijih pukotina u EU: sukob između "štedljivih" sjevernih zemalja i južnih država koje traže veću podršku Brisela. Pregovori o budžetu EU postali su pravo bojno polje. Dok Sjever želi obuzdati potrošnju i preusmjeriti novac na odbranu, Jug traži ekonomsku podršku.

Nad pregovorima visi još jedan račun: od 2028. godine EU bi trebala početi otplaćivati 25 milijardi eura godišnje na ime zajedničkog duga izdanog za borbu protiv posljedica pandemije Covid-19.

"Zadužili smo se tokom Covida. Danas nam neki govore da to moramo brzo vratiti", zaključio je Macron u petak, nazvavši takve zahtjeve "idiotskim".