Odnosi između Beograda i Podgorice dodatno su se zaoštrili nakon međusobnih optužbi i incidenta u Tivtu, gdje Crna Gora nije dozvolila ulazak grupi pristalica Srpske napredne stranke, otvarajući pitanje da li se zvanična Podgorica postepeno udaljava od političkog uticaja Srbije.

Foto: Vlada CG

Dok predsjednik Srbije Aleksandar Vučić optužuje susjednu državu za vođenje hibridnog rata, crnogorsko Ministarstvo vanjskih poslova odgovara da je riječ o kampanji dezinformacija i pritisaka, prenosi Radio Slobodna Evropa.

​Profesorica Olivera Komar ocjenjuje da odnosi nisu dobri jer se dvije države nalaze u bitno različitim društvenim situacijama. Ona ističe da Srbija prolazi kroz unutrašnju krizu i polarizaciju, gdje se vlast obračunava sa kritičkim glasovima, dok je Crna Gora u najvažnijem procesu od sticanja nezavisnosti, jer su evropske integracije postale dostižan cilj i centar političkog života. Prema njenim riječima, u zemlji se dešava obnova državnog samopouzdanja jer većina građana na sličan način vidi budućnost, pa dešavanja u Tivtu predstavljaju izraz različitih političkih opredjeljenja, a ne izolovan incident.

​I predsjednica Helsinškog odbora za ljudska prava u Srbiji Sonja Biserko naglašava da Crna Gora ubrzano ide ka Evropskoj uniji dok Srbija stagnira, ali i dalje posmatra susjednu državu kao prostor sopstvenog uticaja, osporavajući njen identitet. Ona smatra da uspjeh Crne Gore na evropskom putu predstavlja izazov konceptu "srpskog svijeta" i da je zvanični Beograd frustriran jer gubi vjekovnu aspiraciju izlaza na more, što remeti stabilnost regiona.

Finansijski i društveni efekti evropskog puta

​​Ulazak Crne Gore u Evropsku uniju, koji se projektuje za 2028. godinu, predstavljao bi jasan signal građanima Srbije da integracije donose opipljive koristi poput investicija i razvoja, što je direktna prijetnja antievropskoj politici u Beogradu, kazala je Olivera Komar za Radio Slobodna Evropa. Ona je navela da procenat podrške nezavisnosti raste i među Srbima u Crnoj Gori i da se približava polovini tog biračkog tijela. Biserko navodi da je proces izvlačenja iz zone dominacije Srbije dugotrajan i da predstavlja postepeno integrisanje u evropski institucionalni okvir, dok stabilnost i dobrosusjedski odnosi na Balkanu direktno zavise od spremnosti Beograda da odustane od velikodržavnih projekata.

​Komentarišući reakciju zvanične Podgorice koja je vratila čarter-let sa devedeset Vučićevih pristalica, Komar objašnjava da bi za crnogorsku vladu bilo preskupo da nije reagovala na događaj od evropske i regionalne važnosti, ali upozorava da lične veze i politička bliskost sa Beogradom kod dijela vlasti i dalje igraju ulogu. Ona ukazuje na podjelu unutar prosrpskog bloka u Crnoj Gori, gdje je Milan Knežević preuzeo ulogu glavnog aktera koji artikuliše interese Beograda, dok Andrija Mandić pokušava da pomiri proevropski kurs sa tradicionalnim biračkim tijelom jer mu otvoreni sukob čini poziciju neodrživom. Dodaje da je dobar dio birača tih stranaka protiv politike Aleksandra Vučića i da će predstojeći izbori biti pravi test.

Predsjednik Srbije ne želi zvaničan doček na Samitu

​Biserko navodi da Beograd koristi više poluga uticaja, među kojima je najvažnija Srpska pravoslavna crkva zbog moći političke mobilizacije, a slijede prosrpske partije, kontrola nad značajnim dijelom medijskog prostora i bezbjednosno hibridno djelovanje. Ipak, ona primjećuje da se Crna Gora distancira, navodeći podatak da sedamdeset odsto građana sada podržava nezavisnost, dok ih je na referendumu bilo pedeset i pet odsto.

Biserko zaključuje da bi ulazak Crne Gore u evropski blok bio kraj "srpskog svijeta", dok Komar upozorava da zvanični Beograd ima mehanizme za opstrukciju i usporavanje integracija, ali nema kapacitet da trajno ugrozi završnu fazu pregovora zbog snažne podrške evropskih institucija.