Za stanovnike Botuna veću opasnost predstavlja crveni mulj nego gradnja sistema za prečišćavanje otpadnih voda, kazao je za RTV Podgorica penzioner KAP-a, Radovan Tošković.

Foto: ovpg.me (Arhiva)

Analiza zemljišta i vode rađena je u naseljima Velji brijeg i pod Velji brijeg, zapadno od puta iza bazena crvenog mulja i rijeke Morače. Iako je nalaz rađen na zahtjev dijela mještana, odnosno Direkcije za nekretnine 2004. godine, sa sanacijom se još nije počelo iako vještak u nalazu upozorava da se biološka transformacija opasnih jedinjenja odvija čak duže od 30 godina.

Iz Ekotoksikološkog zavoda su kazali da nijesu skorije vršili analize.

„CETI nije u skorije vrijeme vršio analize zemljišta u Botunu i neposrednoj okolini bazena crvenog mulja. Za analizu i praćenje kvaliteta voda u Crnoj Gori nadležan je Zavod za hidrometeorologiju i seizmologiju (RHMZ), a Agencija za zaštitu životne sredine prikuplja, obrađuje i objavljuje podatke u godišnjim izvještajima o stanju životne sredine“, naveli su iz Centra za ekotoksikološka ispitivanja Crne Gore.

Izvještaj toksikologa ranije je pokazao da sadržaj fluorida u ispitanim uzorcima namirnica: raštana, luka, jaja, sira, mlijeka, suvog mesa i sijena prelazi propisane granice i normalne vrijednosti za 10 do 100 puta, zavisno od uzorka. U uzorcima mlijeka i jaja utvrđeno je prisustvo piralena.

“Bazen crvenog mulja faktički je aktivan od dana otvaranja KAP-a, od 1971. godine, ali je tabu tema do današnjih dana iz sledećih razloga: bazen crvenog mulja imao je izolaciju kojoj je tehnološki vijek bio 20 godina. To je davno propalo i svi otrovi i soda i druge hemikalije idu u podzemni bazen zetski i naravno, truje se cijela okolina. Da bi tragedija još veća bila, to nisu sanirali, niti pokušali da saniraju bez su dizali branu oko 23 metra u vis, što je velika opasnost. Ne daj Bože da se desi kakav propust te brane, uništila bi okolna sela. Napravili su jedan drugi bazen, praktično na livadi, bez ikakvih izolacija, to je još crnja verzija“, pojašnjava Tošković.

Tošković ističe da se o piralenu ćuti još više zato što je piralen faktički jedna supstanca koja biološki ne može da se uništi, ona stoji stalno. Međutim, velika količina piralena se prosula i za to niko ništa ne govori i to je jednostavno tabu tema.

 “Piralen je izuzetno kancerogena i otrovna materija koja je služila za transformatore”, naglašava Tošković.

On upozorava da je crveni mulj i dalje aktivan kao da KAP radi jer kiše i razni biološki faktori utiču na razgradnju i raznose te otrove i dalje u zetski bazen podzemnih voda, koje se koriste za poljoprivredu.

“Taj poljoprivredni proizvod, to ne koristi samo Zeta, nego građani Podgorice i Crne Gore što veliku opasnost izaziva za zdravstveno stanje za razna oboljenja. Međutim, kako smo mi upoznati kao radnici, kad su Rusi došli kao vlasnici KAP-a, tako je nama predstavljeno, oni su dali oko 20 miliona Vladi Crne Gore tada za opravku bazena crvenog mulja, međutim, ništa se nije preduzimalo“, navodi Tošković.

Bazeni crvenog mulja od 2015. godine u privatnom su vlasništvu, prvo ukrajinskog biznismena Romana Denkovića, a zatim male firme za otkup otpada iz Berana “Weg Kolektor”.

Ekolog Vuk Vujisić naglašava da država treba hitno da reaguje i riješi pitanje vlasništva nad crvenim muljem.

“Zaista je to jedna od najvećih crnih ekoloških tačaka u onom dijelu Zete i ima uticaj ne samo na poljoprivredna zemljišta u okolini koja su sad praktično industrijska i neupotrebljiva, već i na rijeku Moraču i Skadarsko jezero i vazduh i cijelu jednu širu okolinu naselja koja se tamo nalaze. Ja mislim da je ovo stvarno problem broj jedan za taj reon Crne Gore“, kazao je Vujisić.

Upozorava da sa ovakvim ekološkim problemom ne možemo biti kredibilna članica EU i da se građani sistemski truju otpadom.

“Vi ste imali u jednom periodu, koliko sam ja upoznat, da je zabranjena čak i proizvodnja određenih poljoprivrednih proizvoda na tom lokalitetu, međutim, mislim da se to ne poštuje i naravno, upitno je kakvog su kvaliteta ti proizvodi, da li sadrže teške metale i ove materije koje mogu naštettiti zdravlju“, ističe Vujisić.

Za projekat rekonstrukcije bazena crvenog mulja KAP-a, 11. januara 2023. godine izdata je ekološka saglasnost. Gradonačelnik Podgorice, Saša Mujović, u septembru je uputio dopis Ministarstvu ekologije sa inicijativom da predloži Vladi Crne Gore proglašenje bazena crvenog mulja kod Kombinata aluminijuma za područje od javnog interesa i pristupi se njegovoj sanaciji.