Nedavna analiza, koju su vodili istraživači sa Vajcmanov institut za nauku u Izraelu, sugeriše da je oko 55 odsto varijacija u ljudskom životnom vijeku pod uticajem gena.

Foto: Ilustracija/ Pixabay

Iako novo istraživanje djelimično dovodi u pitanje ranije studije, ono ukazuje da podaci koji su se ranije koristili nijesu dali potpunu sliku o ravnoteži između genetike i drugih faktora koji utiču na dužinu života.

Ako se izuzmu rizici od prerane smrti usljed nesreća ili povreda, geni mogu imati znatno veći uticaj na životni vijek nego što se ranije pretpostavljalo, pokazuju rezultati opsežne studije zasnovane na podacima o blizancima.

Genetsko starenje i potraga za genima povezanim sa dugovječnošću ponovo su u fokusu savremenih istraživanja.

– Godinama se smatralo da ljudski životni vijek uglavnom zavisi od faktora koji nijesu povezani sa genetikom, što je dovelo do izraženog skepticizma prema ulozi genetike u procesu starenja i prema mogućnosti identifikovanja genetskih determinanti dugovječnosti – izjavio je molekularni biolog Ben Šenhar sa Vajcmanovog instituta za nauku.

Podjela faktora smrtnosti
Načini na koje se ljudski život može završiti brojni su, ali ih nauka dijeli u dvije osnovne kategorije: unutrašnje i spoljašnje faktore.

Unutrašnji faktori obuhvataju starenje i genetiku, dok spoljašnji faktori uključuju nesreće, infekcije i druge spoljne uzroke smrti.

U mnogim istorijskim skupovima podataka korišćenim u ranijim istraživanjima uzroci smrti nijesu bili precizno razdvojeni, što je otežavalo procjenu relativnog doprinosa genetike i okruženja.

Podaci o blizancima ključni za genetske studije
Istraživački tim analizirao je podatke o hiljadama blizanaca, uključujući i braću i sestre koji su odrastali odvojeno, što ranije nije bilo dovoljno zastupljeno u studijama o nasljeđivanju životnog vijeka.

Podaci o blizancima omogućavaju naučnicima da razdvoje uticaj gena od faktora koji djeluju nakon rođenja, poput načina života, ishrane, obrazovanja i socioekonomskih okolnosti.

Matematički modeli smrtnosti, koji uzimaju u obzir spoljašnje uzroke smrti, pokazuju da kako starimo raste vjerovatnoća da smrt nastupi usljed unutrašnjih, odnosno genetskih i bioloških faktora.

Rezultati istraživanja ne samo da su u skladu sa podacima iz stvarnog svijeta, već je procjena od 55 odsto heritabilnosti slična procjenama genetskog uticaja na druge složene ljudske osobine, poput visine.

– Visoka heritabilnost slična je onoj kod većine drugih složenih ljudskih osobina, kao i heritabilnosti životnog vijeka kod drugih vrsta – navode istraživači u objavljenom radu.

Smjernice za buduća istraživanja
Iako novo istraživanje djelimično mijenja dosadašnje zaključke, ono ukazuje da su raniji podaci bili nedovoljni za potpuno razumijevanje odnosa između genetike, starenja i smrti.

Istraživači sada nastoje da svoje nalaze provjere na savremenijim skupovima podataka koji preciznije razdvajaju različite uzroke smrtnosti.

Saznanje da genetika ima značajnu ulogu u određivanju dužine života otvara nova pitanja – koji geni imaju najveći uticaj i na koji način djeluju – što predstavlja važna polja za buduća istraživanja.

– Ako je heritabilnost visoka, to predstavlja snažan podsticaj za identifikaciju genetskih varijanti koje produžavaju životni vijek, kako bi se bolje razumjela biologija starenja i ispitali potencijalni terapijski pristupi – zaključio je Ben Šenhar.