Svečani prijem povodom Dana nezavisnosti okupio je političke i društvene aktere koje je Crna Gora do sada teško mogla da vidi na istom mjestu, posebno ovim povodom.

 

Foto: Vlada CG, kolaž
 
Nesvakidašnjost scene srdačnih osmjeha i rukovanja, te poruke zajedništva i evropske budućnosti očekivano stvaraju dilemu da li je riječ o pukom protokolu ili, pak, o znaku da podjele nastale prije dvije decenije polako blijede, a politička scena sazrijeva.

Proslava 20 godina od obnove crnogorske nezavisnosti koju je organizovala Vlada Crne Gore na jednom mjestu okupila je ličnosti koje ranije nismo mogli vidjeti okupljene povodom ovog državnog praznika. Dan nezavisnosti ove godine spojio je predstavnike nekadašnjeg režima poput Mila Đukanovića i Duška Markovića, evropske zvaničnike i predstavnike aktuelne vlasti, među kojima je bio i predsjednik Skupštine Andrija Mandić, nekadašnji predvodnik bloka za zajedničku državu sa Srbijom, koji je obilježavanju 21. maja prisustvovao prvi put.

Na ovaj način, prema ocjeni izvršnog direktora CEMI-ja Zlatka Vujovića, iako je motivacija za dolazak vjerovatno bila različita, poslata je snažna poruka zajedništva, ali i srušila teorija, koja je, kako kaže, godinama plasirana, da se podrška nezavisnosti izjednačava sa podrškom DPS-u.

– Prijem je zaista bio nesvakidašnji za Crnu Goru. Na njemu su bili, naravno, predstavnici vlasti, ali i opozicije, zatim bivši visoki funkcioneri, i to je na neki način bila veoma inkluzivna poruka, ne samo zbog toga što su se oni odazvali, nego zbog toga što su ih i predstavnici vlasti uvažili i zauzeli stav da je svima onima kojima su obilježili ovih 20 godina mjesto da zajedno proslave ovaj jubilej. Motivacija je nekima potpuno iskrena, kod nekih je to vjerovatno bilo i kalkulantski, ali to je prirodno. Sveobuhvatni efekat je izuzetno bio snažan, jer je srušena poruka koju su u dijelu javnosti plasirali dugo vremena kojom se nezavisnost predstavljla kao proizvod DPS-a i da su oni koji su za nezavisnu Crnu Goru u stvari za DPS. Na neki način ovaj jubilej obilježen je od onih koji nisu bili vlast do 2020. godine i na taj način je dodatno legitimizovana podrška nezavisnosti. Poslije dugo vremena došli smo u situaciju da slavimo dan obnavljanja crnogorske nezavisnosti u mnogo opuštenijoj, tolerantnijoj i obećavajućoj atmosferi. Čulo se dosta dobrih poruka sa različitih adresa, i unutar vlasti i unutar opozicije. Vidjelo se, prije svega, da su ministri Pokreta Evropa sad i premijer iskreno zauzeli jasan stav oko ovog pitanja. S druge strane, odlične reakcije je imao i predsednik Crne Gore, ali isto tako i opozicioni predstavnici – kazao je Vujović za "Dan".

On motivaciju za ovakve poruke vidi i u tome što su brojke danas drugačije nego prije dvije decenije, navodeći da bi danas za nezavisnost glasalo 75 odsto građana, odnosno 20 odsto više.

– To je ogromna promjena. S druge strane, taj procenat će samo da raste i on će se sa članstvom u EU vjerovatno približiti 80 procenata. To je jedan dobar osnov za razvoj tolerancije, razumijevanja, za brisanje podjela u društvu, jer i oni koji su 2006. glasali za "da" i oni koji su glasali za "ne" zaslužni su što živimo u tolerantnijoj Crnoj Gori, iz prostog razloga što smo demokratski donijeli zajedničku odluku – smatra naša sagovrnik.

Jedna od poruka, prema njegovoj ocjeni, jeste i da nije napravljena greška 2006. godine, s obzirom da je Srbija danas daleko od EU i sistema kolektivne bezbjednosti kao što je NATO. Ističe da samo nezavisna Crna Gora može biti članica EU.

– EU je jasno podvukla da traži jedinstvo. Ona traži od državnih funkcionera da budu na proslavi, da podržavaju jedinstvo, jer kako se možete se zalagati za Crnu Goru u EU, a da se suprotstavljate da je i nezavisna? Svi oni koji se zalažu da Crna Gora postane deo EU zalažu za nezavisnu Crnu Goru, jer će članstvo zabetonirati nezavisnost Crne Gore i okončati san da se može doći do neke zajedničke države Srbije i Crne Gore. One mogu biti države bez granica, ali kao dio evropske porodice – navodi Vujović.

Mandić napravio hrabar potez

Osvrćući se na prisustvo Andrije Mandića proslavi Dana nezavisnosti, Vujović je ocijenio da je napravio hrabar potez, s obzirom na potencijalne reakcije njegovog biračkog tijela.

– NSD sve otvorenije šalje poruke da su za Crnu Goru u EU. Time šalju poruku svojim biračima da bi trebalo da prihvate ideju nezavisne Crne Gore. Isto su na neki način napravile Demokrate, koje su takođe bili dio unionističkog bloka, ali su kada se formirala ta partija prihvatili državne simbole. Mislim da se u tom smjeru kreće i NSD, bez obzira što se to može pravdati nekim taktičkim potezima. Pređena je jedna granica, a to znači da teško možete nazad. NSD pokušava da se legitimiše da ona može biti dio vlasti nezavisne Crne Gore, članice EU, koja će biti konstruktivna zapadnim partnerima. Naravno, to izaziva puno nervoze u zvaničnom Beogradu, jer vidjeli smo da predsednik Aleksandar Vučić, koji se otvoreno suprotstavio proslavljanju jubileja, ostaje usamljen u Crnoj Gori. Sveo se na gospodu Vladislava Dajkovića i Milana Kneževića. Njegov uticaj je dramatično pao – naveo je Vujović.
Kada je riječ o konsenzusu oko važnih državnih pitanja, vjeruje da sve više stvaraju uslovi da se do njega lakše dolazi u Crnoj Gori

– Kada i dio vlasti prihvati određene vrijednosti obnovljene države, onda se smanjuju ideološke i identitetske razlike zbog kojih ne mogu biti dio koalicije. Kada se poveća koalicioni kapacitet, ne samo DPS-a, već i drugih partija, onda će i sama igra koja se zove demokratija u našem društvu biti mnogo interesantnija. Vjerujem da će onda Crna Gora biti mnogo zrelije demokratsko društvo i više ćemo se baviti programima političkih partija, ekonomskim i drugim javnim politikama, nego što ćemo se baviti prevaziđenim identitetskim pitanjima – zaključuje Vujović.

S druge strane, analitičar Milo Popović okupaljanje do sada nespojiviih političkih aktera vidi kao politički protokol.

– To je, ipak, jedna protokolarna obaveza za institucije Crne Gore, za Vladu, a onda, naravno, i za instituciju predsjednika države i Skupštinu. Organizator je Vlada, dakle, ona poziva prisutne, pravi listu zvanica. Mislim da je tu bilo nekih političkih propusta, sa aspekta premijera i njegovog odnosa prema političkim akterima. Primijetio sam da se digla prašina oko prisustva nekoliko političkih ličnosti, da jedan dio javnosti zamjera Mandiću što je prisustvovao ovom događaju. Međutim, smataram da je to jedan strateški potez, kojim nastoji da pokaže da je njegov politički subjekt i generalno Srbi u Crnoj Gori politički akter koji želi da kreira buduću politiku – rekao je Popović za "Dan".

Prema njegovoj ocjeni, Mandić nastoji da, bez obzira na različite stavove o referendumu, održi uticaj na donošenje ključnih odluka u Crnoj Gori. Podsjetio je da se u Mandićevom govoru na izložbi o doprinosu Crne Gore EU mogla čuti kritika i bivših režima, ali i poruka o potrebi pomirenja i uključivanju svih političkih strana u proces odlučivanja, bez diskriminacije.

– Na kraju mandata najvažnije je šta je konkretno postignuto, a ne ko se s kim sastajao ili fotografisao. Na događaju je bilo ljudi koje Mandić vjerovatno ne bi lično pozvao da je on bio organizator – istakao je Popović.

Svi na okupu zbog političkih kalkulacija

Popović insistiranje Brisela na jedinstvu ne vidi kao jedan od ključnih razlog zbog kojeg je slavlje jubileja nezavisnosti okupilo sve političke aktere, uprkos tome što je EU značajan faktor, već smatra da je osnovni motiv politička kalkulacija.

– Svi prisutni procijenili su da bi ukoliko se ne bi našli na tom koktelu na neki način mogli biti izostavljeni iz budućih procesa, u smislu da niko nema pravo da odlučuje o Crnoj Gori više nego što to pripada akterima koji su bili prisutni. Naredne godine će se održati izbori i važno je pozicionirati se na što mudriji i adekvatniji način. EU ima pravo da komentariše određene politike, kao što je usklađenost spoljne politike, ali je nedopustivo miješanje u neka unutrašnja pitanja. Za to nemaju legitimitet, jer legitimitet daju građani – ističe Popović.