Australijski naučnici prvi put su pronašli dokaze da bi sindrom hroničnog umora mogao da bude povezan sa poremećajem glimfatičkog sistema - prirodnog mehanizma kojim mozak uklanja otpadne materije.

Foto: Ilustracija/Pexels.com 

Otkriće bi moglo da doprinese boljem razumijevanju bolesti za koju još ne postoji ni uzrok ni efikasna terapija.

Naše razumijevanje ljudskog mozga ulazi u novu fazu.

Naučnici su 2024. godine prvi put pronašli direktne dokaze o postojanju unutrašnjeg sistema za uklanjanje otpadnih materija, skrivenog duboko u mozgu i kičmenoj moždini.

Sada, samo nekoliko godina kasnije, istraživači iz Australije smatraju da bi upravo poremećaj tog sistema mogao da bude odgovoran za simptome sindroma hroničnog umora, bolesti koja pogađa milione ljudi širom svijeta.

Njihovi preliminarni rezultati objavljeni su u časopisu Frontiers in Neuroscience.

Sindrom hroničnog umora, poznat i kao mijalgični encefalomijelitis (ME/CFS), decenijama je bio zanemaren u medicini, a njegov uzrok i dalje nije poznat.

Dugo se vjerovalo da su ekstreman umor, „moždana magla“ i uporni simptomi nalik gripu psihološke prirode, jer nije bilo jasnog biološkog objašnjenja, prenosi ScienceAlert.

Međutim, posljednjih godina naučnici su pronašli jasne biološke pokazatelje bolesti u genima, cerebrospinalnoj tečnosti, krvi i crijevnom mikrobiomu oboljelih. Mnogi od tih pokazatelja povezani su sa imunim sistemom i upalnim procesima.

Istraživači sa Univerziteta Grifit sada sumnjaju da bi poremećaj glimfatičkog sistema mogao da bude u samom korijenu bolesti.

„Ovo je prva studija koja pomoću magnetne rezonance pokazuje oslabljenu funkciju glimfatičkog sistema kod osoba sa ME/CFS, pružajući moguće objašnjenje za upalne promjene koje su prijavili i drugi istraživački timovi“, rekao je neuroimunolog Kiran Tapalija i dodao da to ukazuje na mogućnost da je poremećaj prirodnog sistema za čišćenje mozga jedan od ključnih pokretača ove bolesti.

Prirodni sistem za „čišćenje“ mozga

Glimfatički sistem predstavlja relativno novo područje istraživanja u neurologiji. Smatra se da je najaktivniji tokom sna, kada cerebrospinalna tečnost ispira mozak i uklanja toksične materije, mrtve ćelije i druge otpadne produkte.

Kod ljudi se poremećaji ovog sistema već dovode u vezu sa kognitivnim padom, problemima sa pamćenjem, Parkinsonovom i Alchajmerovom bolešću, multiplom sklerozom i drugim neurološkim poremećajima.

Ovo je prva studija koja ispituje njegovu moguću povezanost sa sindromom hroničnog umora.

Šta je pokazalo istraživanje?

Naučnici su analizirali snimke magnetne rezonance mozga 31 osobe sa ME/CFS i uporedili ih sa snimcima 27 zdravih ispitanika.

Umjesto invazivne metode koja podrazumijeva ubrizgavanje kontrastnog sredstva u cerebrospinalnu tečnost, koristili su neinvazivnu tehniku koja procjenjuje funkciju glimfatičkog sistema mjerenjem kretanja tečnosti oko sitnih krvnih sudova u mozgu.

Rezultati su pokazali da osobe sa sindromom hroničnog umora imaju smanjenu funkciju glimfatičkog sistema.

Zanimljivo je da je poremećaj uočen samo u desnoj hemisferi mozga.

Autori navode da je slična asimetrija ranije primijećena i kod pacijenata sa epilepsijom temporalnog režnja, Parkinsonovom bolešću i amiotrofičnom lateralnom sklerozom (ALS).

Takođe, što su ispitanici imali izraženije probleme sa spavanjem i koncentracijom, odnosno takozvanom „moždanom maglom“, to su znaci poremećaja glimfatičkog sistema u desnoj hemisferi bili izraženiji.

Direktorka Nacionalnog centra za neuroimunologiju i nove bolesti pri Univerzitetu Grifit, Sonja Maršal-Gradisnik, istakla je da rezultati dodatno potvrđuju koliko je san važan za očuvanje zdravlja mozga.

„Nadamo se da bi ovi rezultati mogli da otvore put ka boljoj dijagnostici pomoću neinvazivnih metoda, ali i razvoju novih terapija za pacijente“, rekla je ona.

Ipak, istraživači naglašavaju da studija ne može da objasni zašto se poremećaj javlja samo u desnoj hemisferi niti na koji način izaziva simptome bolesti.

Pretpostavlja se da nedovoljno efikasno uklanjanje otpadnih materija iz mozga može da pojača upalne procese u centralnom nervnom sistemu, što bi moglo da doprinese razvoju neuroloških simptoma.

Potrebna su dodatna istraživanja kako bi se bolje razumjela uloga glimfatičkog sistema u ljudskom mozgu i njegov mogući doprinos različitim bolestima.