Novo istraživanje pokazuje da je Zemlja možda pre oko 2.000 godina ušla u period koji je trebalo da dovede do novog ledenog doba, ali da su klimatske promjene izazvane ljudskim aktivnostima prekinule taj proces i zaustavile širenje ledenih pokrivača.

Foto: Ilustracija/Pixabay.com 

Zemlju neprestano oblikuju vatra i led, i to ne samo u poetskom smislu.

Ove fizičke sile spaljuju ili oblikuju površinu naše planete vatrenim erupcijama ili nezaustavljivim kretanjem glečera, piše Science Alert.

Kada je riječ o hladnoći, Zemlja je prošla kroz najmanje pet ledenih doba, uključujući i moguće periode u kojima je čitava planeta bila prekrivena ledom ili je imala oblik takozvane „bljuzgave Zemlje“, ako zavirimo dovoljno daleko u geološku prošlost.
 
Zapravo, trenutno se nalazimo u jednom geološkom ledenom dobu, ali smo u toplijem međuledenom periodu, koji je počeo prije približno 11.700 godina, otprilike u vrijeme kada su mnoge krupne životinje počele da izumiru.
Ovi topliji periodi smenjuju se sa hladnijim, ledenim razdobljima tokom kojih nastaju veliki glečeri – ono što u svakodnevnom govoru nazivamo „ledenim dobima“ i povezujemo sa vunastim mamutima i promrzlim stanovnicima pećina koji se okupljaju oko oskudnih vatri.

Novo istraživanje objavljeno u časopisu Science ukazuje na to da je sljedeće ledeno doba možda počelo pre oko 2.000 godina, ali da ga je zaustavilo globalno zagrevanje izazvano ljudskim aktivnostima.
 
„Sve je tek počinjalo, sve je bilo normalno, trebalo je da nastupi sljedeće glacijalno razdoblje – a ipak je zaustavljeno“, kaže Nikolas Jang, geohemičar sa Univerziteta Kolumbija i glavni autor studije.

Istraživanje je bilo usmjereno na Loranidski ledeni pokrivač (LIS), najveću ledenu strukturu pleistocena, koja je prekrivala veliki dio sjevera današnjih Sjedinjenih Američkih Država i Kanade u periodu od pre oko 95.000 do 20.000 godina.

Na vrhuncu svog razvoja, ovaj ledeni pokrivač protezao se od Arktičkog kruga sve do Ilinoisa, prekrivajući drevne predele slojem leda debljine do tri kilometra.

Ukupna zapremina leda mogla je da odgovara promeni nivoa mora od oko 80 metara.

Istraživači smatraju da se Loranidski ledeni pokrivač vremenom sveo na veličanstvenu Barnsovu ledenu kapu (BIC), mali, ali još uvek postojeći ostatak čitavog ledenog doba.

Da bi došli do ovog zaključka, istraživači su napravili hronologiju razvoja ledene kape koristeći dve glavne vrste dokaza sačuvanih na samom lokalitetu, zasnovane na metodama određivanja starosti pomoću atoma.

Istraživači su analizirali različite vrste stijena kako bi utvrdili odnos kosmogenog berilijuma-10, izotopa hemijskog elementa berilijuma. On nastaje kada kosmičko zračenje, koje potiče od eksplozija udaljenih zvijezda, dospije do naše planete.

Pored toga, proučavali su davno uginulu vegetaciju koja je postala vidljiva povlačenjem Barnsove ledene kape, kako bi izmjerili količinu ugljenika-14, blago radioaktivnog izotopa ugljenika koji se raspada predvidivom brzinom.

Oba ova pokazatelja funkcionišu poput prirodnih štoperica. U stijenama se nakupljanje berilijuma-10 zaustavlja kada led koji napreduje prekrije kamenje i zaštiti ga od kosmičkog zračenja. Proces se nastavlja kada se stijene ponovo otkriju nakon povlačenja leda.

Kod biljaka, „časovnik“ ugljenika počinje da otkucava kada ih prekrije led, jer uginula vegetacija više ne apsorbuje ugljenik.

Na osnovu prikupljenih podataka, istraživači su sastavili detaljnu hronologiju klimatskih promjena.

Najviše temperature tokom sadašnjeg međuledenog perioda, poznatog kao holocen, možda su zabilježene prije oko 11.000 do 10.000 godina, barem u sjevernim područjima. Tome je doprinijelo pojačano Sunčevo zračenje usljed promjena Zemljine orbite, poznatih kao Milankovićevi ciklusi.

Tokom narednih milenijuma uslijedio je trend zahlađenja. Ipak, Loranidski ledeni pokrivač nastavio je da se smanjuje, što je iznenadilo istraživače. Njegova površina spustila se toliko da više nije mogao ponovo da raste, zbog čega njegov razvoj nije pratio promjene klime.

Prije oko 3.600 godina smanjio se na površinu manju od današnje i na tom minimumu ostao sve do prije približno 2.000 godina.

Tek tada počeo je ponovo da se širi, što je označilo početak novog glacijalnog perioda.

Preciznije, riječ je o početku onoga što je moglo prerasti u novo ledeno doba da nije bilo porasta ljetnjih temperatura, koji je započeo šezdesetih godina prošlog vijeka, smatraju istraživači.

Prema njihovim nalazima, Barnsova ledena kapa dostigla je istorijski maksimum oko 1960. godine. Međutim, antropogeno zagrijavanje tada je preokrenulo njen rast i dovelo do negativnog bilansa mase, što znači da se led tokom toplih mjeseci topio brže nego što je uspijevao da se obnovi tokom zime.

Od tada se gubitak leda „gotovo u potpunosti može objasniti porastom ljetnjih temperatura“, koje smanjuju i druge ledene kape širom kanadskog Arktika i sjevernog Atlantika, navode istraživači.

Ovaj proces posljedica je sve većih emisija gasova sa efektom staklene bašte, koje datiraju još od oko 1750. godine. Upravo tada industrijska revolucija počela je značajno da povećava zagađenje atmosfere ovim gasovima.

Sve se to događalo u vrijeme kada je klima prolazila kroz najhladniji vijek jednog od najizraženijih hladnih perioda u novijoj istoriji – malog ledenog doba, čija je najhladnija faza trajala od 1780. do 1880. godine.

Šta nas čeka u budućnosti?

Klimatski modeli pokazuju da bi nekadašnji Loranidski ledeni pokrivač, odnosno njegova današnja preostala formacija – Barnsova ledena kapa – mogao potpuno nestati ukoliko se nastavi aktuelni trend zagrijavanja. Njegovi ostaci mogli bi tako postati tek trag jednog izgubljenog svijeta.

„To će biti posljednji ostaci Loranidskog ledenog pokrivača, koji će zauvijek nestati“, zaključuje Jang.

„Ono što je nekada bilo izuzetno prirodna i predvidiva pojava sada je nestalo.“

Istraživanje je objavljeno u naučnom časopisu Science.