Intenzivan toplotni talas, koji je zahvatio Evropu i koji je samo u Francuskoj usmrtio više od 40 ljudi, stabilan je i dugotrajan zahvaljujući atmosferskom fenomenu poznatom kao omega blok.

Foto: Pixabay

Ovaj fenomen je dobio ime po tome što izgledom podsjeća na veliko grčko slovo omega (Ω). Riječ je o polju toplog i stabilnog visokog zračnog pritiska (anticiklona), koje ostane "zarobljeno" između dva sistema niskog pritiska (ciklona) s njegove lijeve i desne strane.

Kako dolazi do "blokade" vremena

Izraz "blok" odnosi se na pojavu u kojoj je toplo polje visokog pritiska nepomično i blokirano. U normalnim okolnostima, snažna zračna struja u atmosferi, poznata kao mlazna struja, neprekidno prenosi vremenske sisteme sa zapada na istok, donoseći smjenu sunca i kiše.

Međutim, tokom omega bloka, taj uobičajeni tok biva poremećen. Mlazna struja počinje naglo da krivuda daleko ka sjeveru i jugu, izolujući spomenute sisteme pritiska. Usred slabijih upravljačkih vjetrova i specifičnih temperaturnih kontrasta u atmosferi, stvara se ovaj sporo pokretni, "zaključani" vremenski obrazac.

Rezultat toga je vreo i nepokretan zrak koji danima stoji iznad istog područja. Omega blokovi obično traju između tri i deset dana, ali u ekstremnim slučajevima mogu potrajati i sedmicama.

Efekat toplotne kupole

U samom centru ovog fenomena, ispod polja visokog pritiska, vrijeme postaje ekstremno toplo i suvo. Visok pritisak poput poklopca sprečava formiranje oblaka, što rezultira potpuno vedrim i sunčanim nebom, a to omogućava temperaturama da neprestano rastu.

Upravo ove okolnosti trenutno "prže" Francusku i Španiju, gdje su temperature premašile 40 stepeni Celzijusa. S druge strane, u regijama koje se nalaze unutar sistema niskog pritiska, koji s obje strane uokviruju ovaj toplotni talas, veća je vjerovatnoća za hladnije i kišovito vrijeme.

Najbolji primjer za to je Velika Britanija, koja se našla na samoj granici između sistema visokog pritiska i hladnijeg zraka na sjeverozapadu. Prema podacima britanske meteorološke službe (Met Office), to donosi intenzivne vrućine na jugu i istoku zemlje, dok su na sjeveru i zapadu zabilježene znatno niže temperature i kiša.

Veza s klimatskim promjenama

Naučnici se još uvijek nisu u potpunosti usaglasili oko toga kako tačno klimatske promjene utječu na učestalost samih atmosferskih blokada poput ove.

Međutim, globalni naučni konsenzus je potpuno jasan: klimatske promjene dokazano povećavaju učestalost i intenzitet samih toplotnih talasa. Emisije gasova s efektom staklene bašte, koje nastaju uglavnom sagorijevanjem uglja, nafte i plina, zagrijale su planetu za 1,3 stepena u odnosu na predindustrijsko doba.

Ta viša polazna tačka znači da svaki novi toplotni talas kreće s višeg nivoa i dostiže mnogo više temperature.

"Evropa sada prolazi kroz toplotne talase koji su za dva do četiri stepena topliji nego što bi bili bez globalnog zagrijavanja koje je izazvao čovjek", objasnila je Clair Barnes, naučna saradnica za ekstremne vremenske prilike i klimu na Imperial Collegeu u Londonu.

Kao krajnji rezultat, kada se poklope prirodni atmosferski fenomeni poput omega bloka, vrućina koja iz njih proistekne postaje znatno intenzivnija i opasnija, prenose mediji.