Naučnici odavno upozoravaju na opasnosti ultra-prerađene hrane po zdravlje, a sada tvrde da je takva hrana dizajnirana po uzoru na cigarete, da stvara zavisnost i zahtijevaju jednako strogo zakonsko regulisanje.

Foto: Ilustracija/ Pixabay

Istraživači sa Harvarda, Univerziteta Mičigen i Univerziteta Djuk zaključuju da su mnogi ultra-prerađeni proizvodi - poput gaziranih bezalkoholnih pića, čipsa, keksa i slatkiša - industrijski osmišljeni tako da podstiču kompulzivno konzumiranje.

Prema navodima iz studije, objavljene u časopisu Milbank Quarterly, ovi proizvodi su "visoko inženjerski oblikovani i hedonistički optimizovani", po principima koji su decenijama razvijani u duvanskoj industriji.

Autori tvrde da je prehrambena industrija preuzela ključne tehnike duvanske industrije: precizno doziranje šećera, masti i soli, kombinovano sa teksturom i aromama koje maksimalno stimulišu centre zadovoljstva u mozgu. Cilj nije sitost, već ponovna i prekomjerna potrošnja.

Zbog toga naučnici preporučuju sličan regulatorni pristup kakav se danas primjenjuje na duvan - uključujući jasnije označavanje proizvoda, veće poreze, ograničenja dostupnosti u školama i zdravstvenim ustanovama, kao i stroga ograničenja marketinga, posebno onog usmjerenog na djecu.

Za razliku od duvana, hrana je neophodna za život - što, prema autorima regulisanje zakonom čini hitnijim. "U savremenom sistemu snabdijevanja hranom gotovo je nemoguće potpuno izbjeći ultra-prerađenu hranu", navodi se u studiji.

Šta je ultra-prerađena hrana?
Iako ne postoji jedinstvena globalna definicija, ultra-prerađenom hranom se uglavnom smatraju proizvodi koji prolaze kroz više faza industrijske obrade i sadrže brojne dodatke - od emulgatora i konzervansa do vještačkih aroma i boja. U tu kategoriju spadaju gazirana pića, slatkiši, grickalice, gotova jela, mesne prerađevine, namazi, ali i pojedine zamjene za meso i industrijski musliji.

Takva ishrana je obično bogata kalorijama, šećerom, solju i zasićenim mastima, a siromašna vlaknima, proteinima, vitaminima i mineralima.

Studije pokazuju da ultra-prerađena hrana sve više zamjenjuje prirodnu hranu i svježe pripremljene obroke: u razvijenim zemljama čini čak oko polovine svih unesenih kalorija, ali sve više je tako i u manje razvijenim djelovima svijeta.

UNICEF: spasiti djecu od nezdrave hrane
Posljedice sve većeg korišćenja ultra-prerađene hrane najvidljivije su kod djece i mladih. U svom najnovijem Izvještaju o ishrani djece, UNICEF upozorava da djeca širom svijeta odrastaju u okruženju u kojem su stalno izložena jeftinoj i agresivno reklamiranoj ultra-prerađenoj hrani i zaslađenim pićima - naročito putem digitalnih kanala - dok je zdrava hrana često nedostupna ili preskupa.

Prema podacima UNICEF-a, u svijetu prvi put ima više gojazne nego pothranjene djece i mladih. Oko 20 procenata djece i adolescenata uzrasta od pet do 19 godina ima višak kilograma (391 milion), dok je 9,4 procenta – odnosno oko 188 miliona - gojazno. Istovremeno, pothranjeno je 9,2 procenta djece i mladih.

UNICEF pravi jasnu razliku između viška kilograma i gojaznosti, naglašavajući da gojaznost predstavlja teži i zdravstveno rizičniji oblik.

Organizacija navodi snažne dokaze da je visok unos ultra-prerađene hrane kod djece povezan ne samo sa gojaznošću, već i sa lošijim kvalitetom ishrane, nedostatkom mikronutrijenata i problemima sa zubima, mentalnim zdravljem, kao i sa povećanim rizikom od dijabetesa tipa 2, kardiovaskularnih i drugih hroničnih bolesti kasnije u životu.

Zbog toga UNICEF preporučuje zabranu nezdrave hrane u školama – prije svega ultra-prerađenih proizvoda - strožu regulaciju marketinga, obavezno označavanje i oporezivanje nezdravih proizvoda, veću dostupnost lokalno proizvedene zdrave hrane, kao političku zaštitu od uticaja prehrambene industrije.